Evenings with Idries Shah - Idries Shah

రీడింగ్ లాగ్ : ఈవెనింగ్స్ విత్ ఇద్రీస్ షా.

ఇద్రీస్ షాను గత కొద్దికాలంలో ఎన్నోసార్లు చదివాను. నా వరకూ ఫిక్షన్, నాన్ ఫిక్షన్ల మధ్యలో అనేకానేక మజిలీలలో ఆయన ఒక దాహం తీర్చే ఒయాసిస్సు. కానీ షా ను చదవడంలో ఒక సౌకర్యం ఏమిటంటే, రోలన్  బార్త్, క్రిఝానోవ్స్కీ, బోర్హెస్, కాఫ్కా, సొంటాగ్ లాంటి హేతువాద, తాత్విక రచయితల్లాగానో, లేదా ఇతర తత్వవేత్తల్లాగానో ఈయన పాఠకుల నుండి పూర్తి స్థాయి అటెన్షన్ డిమాండ్ చెయ్యరు. నిజానికి సూఫీ తత్వమంటేనే సరళత్వం కదా !

Image Courtesy Google

మనకి వీలైనప్పుడు ఆ పెద్దాయన దగ్గరకెళ్ళి కాసేపు కూర్చుంటే బోలెడన్ని కబుర్లు చెబుతారు. దేశవిదేశీ సూఫీ తత్వాన్ని కాచి వడబోసిన వ్యక్తిగా ఆ సంస్కతిని గురించి ఎక్కడెక్కడి కథలో ఏరుకొచ్చి మరీ చెబుతారు. అప్పుడప్పుడూ అలసిన వేళల్లో ఆటవిడుపుగా ఆయన దగ్గరకొచ్చి కాసేపు కూర్చోవడం, ఆయన క్లుప్తంగా, సరళంగా చెప్పే గాఢత్వంతో కూడిన సూఫీ జ్ఞానాన్ని దోసిళ్ళతో పట్టుకోవడం Caravan of Dreams, Reflections, Wisdom of the Idiots వంటివి చదివిన సమయంలో అనేకసార్లు అనుభవమే.

ఇప్పటివరకూ వాస్తవిక, కాల్పనిక ప్రపంచాల మధ్యలో నేను ఆయన్నొక చిరు  మజిలీగానే చేసుకున్నాను తప్ప, ఆయన్నే గమ్యంగా చేసుకుని చదివిందైతే లేదు. గ్లోబల్ పాండెమిక్ కాలంలో Stoic ఫిలాసఫీ చదివినట్లుగానే 2023 ఇద్రీస్ షా కే నామ్. :)

[అన్నట్లు ఆయన పెద్దలతో పాటు పిల్లలకోసం కూడా అనేక కథల పుస్తకాలు రాశారు. చక్కని ఇల్లస్ట్రేషన్స్ తో పిల్లలకు ఈ చిన్న చిన్న కథలు చెప్పడానికి బాగుంటాయి.] ఇందులో అన్ని పిట్ట కథల్లోకీ నాకు ఎక్కువగా నచ్చింది "Monarch and Artist".

పుస్తకం నుండి కొన్ని నచ్చిన వాక్యాలు : 

As a wise man once said: ‘If anyone delights in mud, clear water will not attract him.’

--------------------------------------------------------

People who believe that they will find something in a thing will tend to find it: and this includes such things as contentment with a system. People, on the other hand, who have something missing (or not yet found) in themselves and exteriorize this sense are looking for imperfection even in something they are studying. They will bring this sense of lack to the subject in question, and will attribute this sense of something missing to the materials, the people, the system. In more recent years  – say the past forty or ffty – there has been a growing understanding of this syndrome, while it is not uncommon to read in former times of people who were obviously misfits drifting from one thing to another and calling everyone and everything else a misfit, or incomplete. Yet Rumi, for instance, clearly says 700 years ago: ‘The lack is in you, fortunate one, and not in It or Them…’

----------------------------------------------------------

ఈ మధ్య చాలామంది తాము సూఫీలమని చెప్పుకోవడం ఒక కల్ట్ గా, ఫ్యాషన్ గా మారిందని ఇంటర్వ్యూ చేసే వ్యక్తి ప్రశ్నించినపుడు :  

Q: There is a craze to call oneself a Sufi, in the West. At the same time, there are many reputable people in Europe and America who are connected with the Sufis. How can we make sure that the craze does not spoil the name and work of the Sufis?

A: From time to time, there is a craze for almost everything somewhere. The craze dies out, and people do not in any case usually assume that oddities are truly representative of the thing itself. For instance, there is a vegetarian craze, but this does not give vegetables a bad name: it only means that some people are more or less obsessed by vegetables. The craze for pornographic films does not endanger films, and so on.

The best safeguard is for normal people to treat the craze  – and the crazies – in the way which they deserve.

This is easy for us, since the Sufis and Sufism have a reputable ancestry and many normal adherents.

Your anxiety may perhaps be allayed by looking at a story which reports something which happened recently.

At a diplomatic reception in Bonn, a woman waitress spilt a tray of drinks over a distinguished Middle Eastern ambassador, who happens to be a Sufi.

She said: ‘Do forgive me. You see, I am a Suf. I am not a waitress!’ The diplomat looked at her and answered: ‘You thought that you were a Sufi and not a waitress. Well, you may be assured that not only are you not a Sufi, but you really are a waitress!’

------------------------------------------------------------

‘God will forgive the breaking of a fast; but how can one compensate a man for breaking his heart?’

In the eyes of the Sufi, a sin against a man, which may include distressing him, is also a ‘sin against God’.

హ్యాపీ రీడింగ్ :)

Sounds, Feelings, Thoughts - Wisława Szymborska

Only that which is human can be truly alien.

The rest is all mixed forests, the burrowing of moles, and wind. - Wisława Szymborska.

ఆధునిక సాహిత్యంలో పాఠకుల ఊహాత్మకతకు రెక్కలు కత్తిరించెయ్యడం రచయితలకు అత్యంత ఇష్టమైన హాబీ అయిపోయింది. ఏం చెప్పినా కొంచెం కూడా అనిశ్చితికి తావివ్వకుండా అన్నిటికీ స్పష్టమైన నిర్వచనాలిచ్చెయ్యాలన్న తపనే నేటి రచనల్లో ఎక్కువ కనిపిస్తోంది. ఈ మధ్య చూసిన కొన్ని సినిమాల్లో సైతం హింసను భయంగొల్పేలా కంటే ఏవగింపు కలిగే విధంగానే ఎక్కువ చూపిన విధానం ఒక చిన్న ఉదాహరణ మాత్రమే. ఆ మధ్య ఒక రీడర్స్ వెబ్సైటులో సాహిత్యాన్ని పలు విభాగాలుగా చేస్తూ నేటి ఆధునిక యువతకు వీలుగా అనేక ఆప్షన్స్ పెట్టారు. జాగ్రత్తగా గమనిస్తే అందులో లేని విభాగం ఒక్కటే, "ఎస్తెటిక్స్".

Image Courtesy Google

ఇదీ  కాకపోతే పాఠకుణ్ణి బలవంతంగా ఏదో ఒక చట్రంలో ఇమిడ్చే ప్రయత్నంతోనో, అనేక ఫర్మానాలూ, తీర్మానాలతోనో కూడిన రచనలే ఎక్కువ. వైల్డ్ లాంటి అనేకమంది కళాకారులు అభిప్రాయపడ్డట్లు కళ యొక్క పారమార్థికతే "మనిషి స్వేచ్ఛ" అనుకుంటే, ప్రస్తుతం సాహిత్యం మొదలు అన్ని కళలూ దానికి దూరంగానే జరుగుతున్నాయి. నిజానికి ఏ వాదానికీ, సిద్ధాంతానికీ లొంగనీ, కట్టుబడనీ కళకు ముడిసరుకంటూ దొరకని (?) ఆధునిక సమాజంలోని మనిషి నుండి అంతకంటే గొప్ప కళను ఆశించడం గొంతెమ్మ కోరికే కావచ్చు. కానీ ఠాగోర్, రూమీ, మేరీ ఆలివర్, విస్లవా వంటి కొందరు విశ్వకవులు అవి గొంతెమ్మ కోరికలు కావని పదే పదే నిరూపిస్తునే ఉంటారు.

ఏదేమైనా ఉన్నదాన్ని ఉన్నట్లు నిజాల్ని కుప్పపోసి డాక్యుమెంట్ / జర్నల్ చేస్తూ హేతువాదపు చర్నాకోల ఝుళిపించే రచనలో, లేదా ఆధునిక మానవుడిలో ఒక చిన్న భావోద్వేగాన్నీ, ప్రతిస్పందననూ కలిగించలేని అంతరించిపోయిన భావజాలాలను దట్టించిన రచనలో తప్ప, ఈకాలంలో ఏ ఇరుకిరుకు 'ఇజాల' చిక్కుముడుల మధ్యా చిక్కుకోని రచనలు బహు అరుదనే చెప్పొచ్చు. ఇలాంటి సమయాల్లో పోలిష్ రచయిత్రీ, నోబెల్ గ్రహీతా విస్లవా సిమ్బోర్స్కా రచనలు ఆ లోటును పూర్తిగా తీర్చేస్తాయి. "Sounds, Feelings, Thoughts" పేరిట పోలిష్ నుండి ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన విస్లవా డెబ్భై కవితల్ని చదువుతుంటే మునుపటిలాగే ఆవిడ మన ఉనికి ఈ విశ్వంలో ఒక చిన్న పరమాణువంత మాత్రమే అనే నిజం గుర్తుచేస్తున్నట్లు అనిపించింది. ఏ ఒక్క జాతికీ, సమూహానికీ, వర్గానికీ, వాదానికీ కట్టుబడని మనిషి అనుభవించేది మాత్రమే నిజమైన స్వేచ్ఛ అని ఇందులో విస్లవా ప్రతీ కవితా మళ్ళీ మళ్ళీ గుర్తుచేస్తుంది.

After so many eras of not being here ?

For all times and tides, for all vegetations ?

For all the crustaceans, for all constellations ?

Just at this moment ? Right down to the marrow ?

Alone at my place with myself ?

సమస్త జంతుజాలంతో కూడిన ప్రకృతి మొదలు మనిషి వరకూ మనమంతా  ఒకే తానులో ముక్కలమనీ, జీవావరణ, పర్యావరణ వ్యవస్థల్ని అన్నిటినీ  ఒక్కటిగా చూడడం అవసరమని నమ్మే కవులూ, రచయితలూ ఇప్పుడెక్కడ ? నేటి రచయితల కలాలు వర్గీకరణల గీతలు గీయడంలో కనబరిచే నైపుణ్యం  మనిషినీ,మనిషినీ కట్టి ఉంచే స్నేహం, సౌభ్రాతృత్వం, సహనం వంటి అంశాలను అక్షరాల్లో పొందుపరచడం విస్మరిస్తున్నారేమోననిపిస్తుంది ! బహుశా అందుకే కావచ్చు, కాల్పనిక ప్రపంచాలకు ఆనాటి జాతివైషమ్యాల మొదలు నేటి అస్తిత్వవాదాల వరకూ అన్నీ ప్లేగు వ్యాధిలా పట్టుకోగా కళ యొక్క పారమార్థికతను పూర్తిగా బుట్టదాఖలు చేసిన పుంఖానుపుంఖాల రచనల మధ్య విస్లవా వంటి కవయిత్రులులను చదవడం ఎంతో హాయిగా అనిపించింది.

I apologize to everything that I cannot be everywhere.

I apologize to everyone that I cannot be every man and woman.

I know that as long as I live nothing can justify me,

because I myself am an obstacle to myself.

ఇందులో డెబ్భై కవితల మధ్యా మునుపు చదివిన కొన్ని కవితలు మళ్ళీ కనిపించాయి కానీ అనువాదకులు వేరవ్వడంతో నాకు పాత అనువాదాల్లోనే పదాల అమరిక  బాగున్నట్లు అనిపించింది. ముఖ్యంగా నాకు చాలా ఇష్టమైన 'ట్రూ లవ్', "థాంక్యూ నోట్" లాంటి కవితల్ని ఇందులో 'ఎ హ్యాపీ లవ్', 'గ్రాటిట్యూడ్' పేరిట చేసిన అనువాదాలు అంతగా రుచించలేదు. ప్రత్యేకం విస్లవా రచనల అనువాదాల విషయంలో Stanislaw Baranczak, Clare Cavanagh చేసిన అనువాదాలు బావుంటాయి. ఇది ప్రక్కన పెడితే ఎప్పుడైనా అనువాదాల విషయంలో భాష పట్ల ఎక్కువ పట్టున్న పాతతరం అనువాదకుల వైపు మొగ్గుచూపడం నాకు అలవాటు.

విశ్వ ప్రేమ అన్నాను కదాని విస్లవా రచనల్లో వర్గీకరణలుండవనుకుంటే పొరపాటే. ఎటొచ్చీ విస్లవా కవితల్లో కనిపించే గీతలు నేటి మానవ సమాజపు వర్గీకరణల కంటే భిన్నమైనవి. అవి ప్రాపంచిక దృక్పథానికి పెద్దపీట వేస్తూ మనిషికీ-సమాజానికీ, మనిషికీ-ప్రకృతికీ, మనిషికీ- మనిషికీ మధ్య ఉండే సంబంధాలను నిర్వచిస్తూ, ఆ సంబంధాలను విచ్ఛిన్నం చేసే దిశగా కాకుండా, పటిష్టంగా ఉంచే ప్రయత్నం చేస్తాయి. ఈ పుస్తకంలో Portrait of a Woman, Utopia, In Praise of My Sister, Experiment, The Museum లాంటి కొన్ని జెమ్స్ ఒకదాన్ని మించి మరొకటిగా అనిపిస్తాయి. వీటిల్లో ఫలానా కవిత ఇష్టమని చెప్పడమంత కష్టం మరొకటి లేదు. :) 

ఏదేమైనా అన్నిటినీ తర్కానికి పెట్టరాదు, ఎన్టీరామారావ్, సారీ మాయాబజార్లో శ్రీకృష్ణుడు కూడా "రసపట్టులో తర్కం కూడదన్నాడు" మరి. కొన్నిటిని ఆస్వాదించి వదిలెయ్యాలి, మరి ముఖ్యంగా ఇటువంటి కవిత్వాన్ని. ప్రతీదాన్నీ తర్కానికి పెడితే ఎంత అద్భుతమైన కావ్యమైనా కూడా రసవిహీనం అయిపోతుంది. ఇక విస్లవా కవిత్వం గురించి మునుపు కొన్ని వ్యాసాల్లో రాశాను కాబట్టి ఈ పోస్ట్ లో నాకు నచ్చిన కొన్ని కవితల గురించి మాత్రం ప్రస్తావిస్తాను. 

 "Advertisement" అనే కవిత నిలకడలేని కోతిలా నిరంతరం భోగవిలాసాల్లోనో, మత్తులోనో మునిగితేలే నేటి ఆధునిక మానవుడి దుస్థితిని అచ్చంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆధునిక మానవుడిలో నేను నేననే అహంభావంతో దేవుడి పట్ల లోపించిన నమ్మకాన్నీ (లాస్ ఆఫ్ ఫెయిత్), తత్పరిణామంగా అతడు ఎదుర్కునే సోషల్ ఏంగ్జైటీనీ ప్రతిబింబిస్తుందీ కవిత. తనను తాను క్షణమైనా భరించలేని ఆత్మలేని దేహాల డొల్లతనాన్ని బయటపెడుతుంది.

Advertisement :

I am a tranquilizer.
I am effective at home,
I work well at the office,
I take exams,
I appear in court,
I carefully mend broken crockery—
all you need do is take me,
dissolve me under the tongue,
all you need do is swallow me,
just wash me down with water.
I know how to cope with misfortune,
how to endure bad news,
take the edge off injustice,
make up for the absence of God,
help pick out your widow’s weeds.
What are you waiting for—
have faith in chemistry’s compassion.
You’re still a young man/woman,
you really should settle down somehow.
Who said
life must be lived courageously?
Hand your abyss over to me—
I will line it with soft sleep,
you’ll be grateful for
the four-footed landing.
Sell me your soul.
There’s no other buyer likely to turn up.
There’s no other devil left.

కొన్నిసార్లు అది ప్రేమైనా, వైరమైనా మనిషికి తోటి మనిషి తోడు ఎంత అవసరమో చెబుతున్నట్లున్న ఈ వాక్యాలు చూస్తే,

Did someone have someone to love?
Did someone have someone to fight with?
Did everything happen or nothing
there or not there ? అని తనకేమీ తెలీనట్లు చాలా అమాయకంగా అడగడం ఆవిడకే చెల్లుతుంది. 

ఇక ఈ క్రింది కవిత భలే చిత్రంగా అనిపించింది. పైకి గతిలేక నటిస్తూ లోలోపలే కపటత్వాన్ని దాచుకుంటూ తోటి మనిషితో సత్సంబంధాలు నెఱపలేని మనిషి అంతఃసంఘర్షణని ఇందులో ఎంత అద్భుతంగా ఒడిసిపట్టుకున్నారో కదా !

Unexpected Meeting :

We are very polite to each other,
insist it’s nice meeting after all these years.
Our tigers drink milk.
Our hawks walk on the ground.
Our sharks drown in water.
Our wolves yawn in front of the open cage.
Our serpents have shaken off lightning,
monkeys—inspiration, peacocks—feathers.
The bats—long ago now—have flown out of our hair.
We fall silent in mid-phrase,
smiling beyond salvation.
Our people
have nothing to say.

యాత్రల్లో ప్రోగు చేసుకున్న జ్ఞాపకాల్ని 'ట్రావెల్ ఎలిజీ' గా మలుస్తూ,

All is mine but nothing owned,

nothing owned for memory.

కొన్నేళ్ళు కలిసుంటే వారు వీరవుతారంటారు. మనిషికి మనిషి కేవలం అలవాటైపోవడం వలన పుట్టే ప్రేమ, వచ్చే పరివర్తన గురించి రాస్తూ ఇలా అంటారు విస్లవా,

 

Little by little staring produces twins.

Familiarity’s the very best of mothers—

favoring neither of the little cherubs,

barely remembering which is which.

శాశ్వతత్వాన్ని నమ్మకపోతే జీవించడానికి ఆశెలా మిగులుతుంది ?? :)

For everyday purposes I believe in permanence,

in the prospects for history.

"డిస్కవరీ" పేరిట రాసిన మరో కవిత : నమ్మకానికున్న బలాన్ని గురించి ఇంత సరళంగా చెప్పిన వాక్యాలు మునుపు చదివింది లేదు.

I believe in the stayed hand,

I believe in the ruined career,

I believe in the wasted labor of many years.

I believe in the secret taken to the grave.

For me these words soar above all rules.

They seek no support in examples of any kind.

My faith is strong, blind, and without foundation.

How to Start Writing (and When to Stop) : Advice for Authors - Wisława Szymborska

"Even poets with many volumes to their credit never “get used” to writing poems."

సాహిత్యంతో అనేక ఏళ్ళ సావాసం తరువాత ఒక దశకొచ్చేస్తాం, ఆ దశలో  "ఆహా" మొమెంట్స్ క్రమేపీ తగ్గిపోతూ వస్తాయి. ఏం చదివినా మునుపటిలా అత్యుత్సాహంగా అనిపించదు సరికదా, ఇందులో కొత్తగా చెప్పిందేముందిలే అని పెదవి విరచడం సర్వసాధారణమైపోతుంది. కానీ సాహిత్యం అంటేనే కొత్తగా చెప్పేదేమీ ఉండదు, అధికశాతం మనకు తెలిసిన విషయాలనే, పాత సీసాలో కొత్త సారాయిలా వినూత్నమైన భాషా ప్రయోగాలతో మళ్ళీ మళ్ళీ కొత్తగా చెప్పడమే కదా !! నిజానికి ఈ విషయం సాహిత్యానికి మాత్రమే వర్తిస్తుందనుకుంటే పొరబాటే, ఈ విశ్వంలో లేనిదేది మనం కొత్తగా సృష్టించలేం. 

పోలిష్ రచయిత్రీ, నోబెల్ గ్రహీతా విస్లవా సిమ్బోర్స్కా వర్ధమాన రచయితలకు రాయడం విషయంలో ఇచ్చిన సూచనలు చదువుతున్నప్పుడు ప్రతీ వాక్యానికీ  చివరకొచ్చేసరికి వస్తున్న నవ్వాపుకోలేక, ఈ వాక్యాలను వెంటనే మిత్రులతో పంచుకోవాలి అనిపించిన ఆతృతని తరువాతి పేజీలో ఏముందో తెలుసుకోవాలనే ఆతృత అణిచేస్తుండగా, పేజీలు తిప్పుతూ చివరికి వచ్చేసరికి నోట్స్ చూస్తే దాదాపూ పుస్తకంలో ప్రతీ ఒక్క పేజీ మార్క్ చేసి ఉంది. ఆ నోట్స్ చూసి వ్యాసం రాయాలంటే మళ్ళీ వడపోత అవసరమన్న విసుగు కలగలేదు సరికదా, ఈ రూపేణా పుస్తకాన్ని మరోసారి చదువుకోవచ్చు అని సంతోషించాను :) 

Image Courtesy Google 

మునుపు రాయడం గురించీ, చదవడం గురించీ పలువురు సాహితీవేత్తలు రాసిన రచనలు చాలానే చదివాను. కానీ ఇటువంటి రచన మునుపూ ముందూ చదివింది లేదు. ఇప్పటివరకూ హద్దుమీరకుండా వ్యంగ్యాన్నీ, హాస్యాన్నీ దేన్ని  ఎంత పాళ్ళలో కలపాలో అయితే గియితే కర్ట్ వన్నెగట్ కీ, తరువాత ఉర్సులా లెగైన్ కీ, కాస్త అటూ ఇటుగా ఆట్వుడ్ కీ మాత్రమే తెలుసుననుకునేదాన్ని. అటువంటిది విస్లవా ఈ విషయంలో వీళ్ళందరికీ అమ్మమ్మ అని ఇది చదివాకే తెలిసింది. :)) విస్లవా గాఢమైన కవిత్వంతో తప్ప ఆవిడ వచనంతో మునుపు పరిచయం లేకపోవడంతో, కవిత్వమో, వచనమో కూడా తేడా తెలీనంత చక్కనైన శైలికి ముగ్ధురాలినైపోయాను. చదువుతున్నంతసేపూ హాస్యంతో కూడిన వ్యంగ్యాన్ని ఇంత హుందాగా, నొప్పించకుండా రాయడంలో ఆమెకున్న నైపుణ్యానికి వేరెవరూ సరిసాటి రాలేరనిపించింది.

విస్లవా 1953-81 మధ్యలో పోలండ్ లోని క్రాకౌ బేస్డ్ 'లిటరరీ లైఫ్ మ్యాగజైన్' లో పని చేసిన సమయంలో సహోద్యోగి Włodzimierz Maciąg తో కలిసి 'లిటరరీ మెయిల్ బాక్స్' అనే కాలమ్ కు వచ్చే ప్రశ్నలకు అజ్ఞాత వ్యక్తిగా సమాధానాలు ఇచ్చేవారట. ఆ ప్రత్యుత్తరాల పరంపరను ఇలా పుస్తక రూపంలోకి తీసుకొచ్చారు. ఇందులో రచయితలకు సూచనలిచ్చే క్రమంలో విస్లవా స్వరంలో గాంభీర్యం కంటే హాస్యం పాళ్ళే ఎక్కువ. ఆమె కవిత్వంలో కూడా కనిపించే అదే సహజ ధోరణిలో కాస్త వ్యంగ్యం, మరికాస్త చిలిపితనం కూడా దట్టించి లోతైన విషయాలను సైతం గిల్లుతున్నట్లుగా చెబుతూ సమాధానాలిస్తుంటే రచయితల సంగతటుంచితే పాఠకులకు మాత్రం చదవడం మహా సరదాగా ఉంటుంది. విస్లవా సమాధానాలూ, సలహాలూ ఒక రచయిత్రి తనకు దొరికిన అవకాశాన్ని అత్యంత గంభీరమైన విషయంలా తీసుకుని, బెత్తంపట్టుకుని ఇస్తున్న సుదీర్ఘమైన లెక్చర్లలా ఉండవు, చిన్న చిన్న aphorisms లా పాఠకులు చదువుకోడానికి ఎంతో హాయిగా అనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు 'Grażyna from Starachowice' కు రాసిన లేఖలో "Let’s take the wings off and try writing on foot, shall we?” అని సున్నితంగా హెచ్చరిస్తారు.

Mr. K. K. from Bytom కు రాసిన మరో ఉత్తరంలో,  “You treat free verse as a free-for-all, But poetry (whatever we may say) is, was, and will always be a game. And as every child knows, all games have rules. So why do the grown-ups forget?” అని మందలిస్తూ గుర్తుచేస్తారు. "సున్నితమైన కటుత్వం" అనే విరోధాభాస విస్లవా సూచనలిచ్చిన విధానానికి సరిగ్గా సరిపోతుంది.

Puszka from Radom కు రాసిన ఉత్తరంలో కవిత్వం అంటే ఎలా ఉండాలీ ? అంటే ఇలా ఉండాలీ అంటూ, "Even boredom must be described with passion. This is an iron law of literature, which no -ism can supplant. You should start keeping a diary — we recommend this to all would-be writers. You’ll soon see how many things happen even on days when nothing seems to be happening. If you don’t find anything worth noting, no thoughts, observations, or impressions, you are left with one conclusion: you lack basic qualifications. Why not give it a try?"  అంటారావిడ. 

Bolesław L-K. of Warsaw కు రాసిన మరో లేఖలో, 

Your existential woes come a little too easily. Nonstop gloom and despair quickly wear out their welcome. “Deep thought should smile,” says dear Thomas (Mann, of course). We found ourselves floundering through a shallow pond while reading Ocean. Learn to see life as a great adventure happening to you. This is our only advice for the moment. అంటూ మందలిస్తారు.

యువ రచయితలకు సలహాలిస్తూ కూడా విస్లవా తన 'లిటరరీ లేబర్స్' ను తెరవెనుకే ఉంచారు. ఆమె తన జీవితకాలంలో రాసిన రాతల్లో సుమారు 90 % ఆమెకే తృప్తిగా అనిపించక చెత్తబుట్టపాలుజేశారంటారు. విస్లవా తన శైలిని గురించి ఎక్కడా ప్రసంగాలు ఇవ్వడంగానీ, క్రియేటివ్ రైటింగ్ లో మాస్టర్ క్లాసెస్ తీసుకున్నట్లు గానీ, 'ఆర్ట్ ఆఫ్ వెర్స్' గురించి సుదీర్ఘమైన వ్యాసాలు రాయడం గానీ చెయ్యలేదు. చివరకు నోబెల్ బహుమతి స్వీకరణ ప్రసంగంలో సైతం “I’ve always had the sneaking suspicion I’m not very good at it,” అంటారు వినయంగా. నిజానికి "She was very good — but only in disguise." అనేది ఈ  రచనను అనువదించిన Clare Cavanagh తో సహా ఆమె అభిమానులందరి అభిప్రాయమూను. విస్లవా లాంటి వారిని గురించి ఇటువంటి విషయాలు చదివినప్పుడు ఇటువంటి కళాకారులు కూడా ఉంటారా అని ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఒక ప్రక్కన యువ రచయితలకు దిశానిర్దేశం చేస్తూనే, “My first poems and stories were bad too” అని తన గురించి తాను కూడా అంతే నేలమీద నిలబడి చెప్పుకోగల ఆత్మవిశ్వాసం బహు కొద్దిమందిలో మాత్రమే ఉంటుందేమో !

ఈ ఏడాదంతా ఏం పుస్తకాలు చదువుతానో తెలీదు గానీ, ఈ పుస్తకానికి కనీసం దరిదాపుల్లోకి వచ్చే రచన ఏదైనా ఉంటుందా అంటే నాకు ఖచ్చితంగా అనుమానమే. "కాబోయే" రచయితలూ, "అయిపోయామనుకున్న" కవులూ, "అన్నీ మాకు తెలుసుననుకునే" పాఠకులూ అందరూ తప్పకుండా చదవవలసిన రచన ఇది. హ్యాపీ రీడింగ్ :)

పుస్తకం నుండి మరి కొన్ని వాక్యాలు :

“What would American poets and critics do without the Central Europeans and the Russians to browbeat themselves with?” Maureen McLane exclaimed in the Chicago Tribune some years back: “Miłosz, Wisława Szymborska, Adam Zagajewski, Zbigniew Herbert, Joseph Brodsky — here we have world-historical seriousness! Weight! Importance! Even their playfulness is weighty, metaphysical, unlike barbaric American noodlings!”

పుస్తకంలో అడుగడుగునా హాస్యం పండించే అనేక వాక్యాలున్నా పుస్తకం మొత్తం కాపీ చెయ్యడం కుదరదు గనుక మచ్చుకి ఇక్కడ కొన్ని. 

The editors of the Mailbox receive threatening letters with some regularity. Such letters read more or less as follows: please let me know if my work is worth anything, if not, I’ll pack it in, bid adieu to my dreams of greatness, descend into despair, fall prey to self-doubt, break down, take to drink, cease to believe in the meaning of my own life, etcetera. The editor does not then know how to respond. Anything he says will be taken amiss. If he says the poems or stories are bad — tragedy awaits. If he says they’re good — the author fixates upon his own greatness. (This has in fact been known to happen.) Some authors, moreover, require an immediate response, since delays may occasion dire results. (Posthaste! There’s not a moment to waste.)

We request, we beg, we beseech you to pass along some legibly written manuscripts. In the meantime we keep receiving pages — worthy perhaps of dear Thomas Mann — densely covered in microscopic blots with a flourish in place of a signature. Moreover, we cannot reply in kind since the masters of the printer’s craft have yet to manufacture unintelligible fonts. When that day comes, you will get our response.

We read and read, we wade through pages black with cross-outs, and are struck by a sudden thought: why can’t we be difficult for a change? Others have leeway but we don’t? Why should we be dying to read something that, the evidence suggests, even the author didn’t want to rewrite? Of course we have our reasons. There’s always something: it’s raining, Gienia is an idiot, our knee hurts, Susie has a kitty, keeping up with the Kowalskys, no one takes us to the movies, time passes, life is boring, the world will end sooner or later. Then we hunch humbly over the text once more and try to finish reading. But really there’s no reason on earth to respond.

These graceful little poems, replete with courtly affectations, set us to daydreaming. If we had a castle, with all its appurtenances, you would be appointed court poetess. You would mourn the distress of the rose petal on which a fly has perched unbidden, and praise the way our graceful fingers brush it from the delightful blossom. Of course, any poet who immortalized twelve uncles poisoned by cabbage stew would be flung forthwith into the dungeon for his mediocrity. The oddest thing is that the poem about the rose may be a masterpiece, while the one about the uncles comes up short . . . It’s a fact, the muses are capricious and amoral. Sometimes they favor trifles. Just so long as the poet speaks in the language of his own age. Your pieces are old-fashioned in form and conceptual scope alike. This is unusual in a nineteen-year-old girl. Might you have borrowed them from your great-grandmother’s album?

Well, well. You carefully copied out extracts from the stories of Jan Stobierski and sent them to us with a request to print them as your debut. But this is minor compared to that titan of labor from Gdańsk who flawlessly reproduced a whole chapter of The Magic Mountain, changing only the characters’ names by way of disguise. It came to something like thirty pages. Your paltry four pages pale by comparison. You need to get cracking. For starters we suggest The Divine Comedy. Not bad, and it’s long.

A definition of poetry in one sentence — please. We know at least five hundred from various sources, none of which strike us as both all-embracing and pleasingly precise. Each expresses the taste of its own age. Our native scepticism saves us from attempting new definitions. But Carl Sandburg’s lovely aphorism comes to mind: “Poetry is a diary kept by a sea creature who lives on land and wishes he could fly.” Will that do for now?

Lack of literary talent is no disgrace. Many wise, noble, enlightened souls, immensely gifted in other fields, have likewise suffered. In saying that the text is second-rate, we intend no offense, we have no wish to strip the meaning from your existence. It must be admitted, though, that we do not always express our opinions with Chinese politeness. Oh, the Chinese, they really knew — at least before the Cultural Revolution — how to let less fortunate poets down. The answer would run something like this: “The honored gentleman’s poems surpass everything hitherto written and everything to be written hereafter. Were they to appear in print, all literature would pale in their dazzling light, and other practitioners of the art would painfully recognize their own insignificance . . .”

In a word, a forty-year-old shouldn’t write as if he or she were seventeen, since then neither time nor mental gifts will take up the slack.

Smooth, pleasing little poems, no complaints, but completely secondhand. They don’t contain a single phrase or image whose freshness startles us. And poetry, even when it tackles well-worn themes like the glories of spring or autumn’s sorrows, must make it seem like the first time, must make new lyric discoveries. Otherwise — hasn’t enough been written already?

You may be twenty-three, but you strike us as quite adolescent. For you a poetic debut equals topping the charts with your first single. A smash hit, a frenzied public, hordes begging for autographs, interviews, your picture in the papers: poets rarely make such conquests. Their readers don’t ordinarily roar like fans at rock concerts. The emotions stirred by literature these days are less violent, though perhaps more enduring. You see yourself surrounded by admirers, reciting poems — what poems? You have to write them first, agonizing, revising, filling wastebaskets, starting over . . . The would-be writer must see himself in humbler settings. An empty room with a piece of paper. A solitary walk. Reading someone else’s book — since one’s own aren’t the only things worth reading. Conversations of which he is not the chief subject. Of the poems you’ve sent, two are more or less intelligible. The rest is monotonous chaos

“I sigh to be a poet.” We groan to be editors at such moments.

Murder in the Age of Enlightenment: Essential Stories - Ryūnosuke Akutagawa

"It is better, I believe, to kill oneself than to endure spiritual bankruptcy" అనే వాక్యాలు చదివిన వారికి అకుతాగావా రచనలు పైకి కనిపించినంత సరళం కావని ఇట్టే అర్థమవుతుంది.

రెండేళ్ళ క్రితం ప్రఖ్యాత జాపనీస్ రచయిత Ryūnosuke Akutagawa 'త్రీ స్ట్రేంజ్ టేల్స్' అనే రచన చదివిన్నప్పుడు ఫెంటాస్టిక్ ఫిక్షన్ రాయడంలో ఆయన విలక్షణ శైలికి దాసోహం అయిపోయాను. తరువాత అకుతాగావా కథలు మరికొన్ని చదువుదామనుకున్నా వేరే పుస్తకాల ధ్యాసలోపడి కుదరలేదు, ఈలోగా పుష్కిన్ ప్రెస్ వారు  ఆయన కథల్లో కొన్నిటిని "Murder in the Age of Enlightenment: Essential Stories" పేరిట పుస్తకంగా తీసుకొచ్చారని తెలిసింది. ఎందుకో తెలీదు గానీ, "పుష్కిన్ ప్రెస్" రచనలంటే అప్పుడే మార్కెట్లోకి వచ్చిన కొత్త చందమామ కథల పుస్తకాన్ని మిరపకాయ బజ్జీల పొట్లంతో కలిపి ఆఫీసు నుంచి వస్తూ వస్తూ నాన్నగారు తెచ్చి చేతిలో పెట్టినంత సంతోషంగా అనిపిస్తుంది. ఇక సగం సగం చదువుతున్న పుస్తకాలు కూడా ప్రక్కన పెట్టి ఈ పుస్తకం పట్టుకున్నాను. విచిత్రం ఏమిటంటే ఇది పూర్తి చేసినా కూడా ఎందుకో నాకు తనివితీరలేదు. మరికొన్ని కథల్ని చదవాలనిపించింది. ఒక రచయితని ఒకసారంటూ చదివాక మళ్ళీ వెంటనే రెండో పుస్తకం చదవడం నా వరకూ చాలా అరుదూ, అద్భుతమూను. అటువంటిది "హెల్ స్క్రీన్", "కాగ్ వీల్స్", "డెత్ రిజిస్టర్", "ది లైఫ్ ఆఫ్ ఎ స్టుపిడ్ మాన్" ఇలా చిన్న చిన్న నవలికల్ని పోలిన ఆయన రచనలన్నీ వరుసగా చదువుకుంటూ వెళ్ళాను.

Images Courtesy Google

13 ఏళ్ళ సాహితీ ప్రస్థానానికి స్వల్పకాలంలోనే ముగింపు పలుకుతూ 35 ఏళ్ళకే జీవితాన్ని అంతం చేసుకున్న అకుతాగావా జీవితంపై మనోవైకల్యం ఉన్న ఆయన తల్లి ప్రభావం ఎక్కువ ఉందంటారు. తల్లిదండ్రుల దగ్గర బాల్యం రేకెత్తించిన భయాలకు దూరంగా తల్లి సోదరి చేరదీసినప్పుడు తాత్కాలికంగా సాహితీ లోకంలో శాంతిగా బ్రతికినప్పటికీ,  బాల్యం తాలూకూ చీకటి నీడలు ఆయన్ను జీవితాంతం వదిలిపోలేదు. ఈ కారణంగా స్కిజోఫ్రీనియా తాలూకూ భ్రమలతో, భ్రాంతులతో నిరంతరం భయాందోళనల మధ్యే జీవించారంటారు.

బహుశా ఈ కారణంగానే ఆయన కథల్లో వాస్తవానికీ, భ్రమకూ మధ్యనుండే  లోకాలకు చెందిన అస్పష్టమైన, అసంబద్ధమైన వర్ణనలు సృజనాత్మకత వైశాల్యపు పరిథుల్ని పూర్తిగా చెరిపేస్తూ పాఠకుల ఊహలకు రెక్కలిస్తాయి.  ఆయన కథ చెప్పే తీరు కొన్నిసార్లు ఖాళీ కాన్వాసు మీద కళాకారుడు గీసిన అందమైన చిత్రంగానూ, అదే సమయంలో అస్తవ్యస్తంగా, అపసవ్యమైన వెతుకులాటను తలపిస్తూ అసంబద్ధంగానూ అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా 'కాగ్ వీల్స్', 'డెత్ రిజిస్టర్' , 'ది లైఫ్ ఆఫ్ ఎ స్టుపిడ్ మాన్' ఈ మూడు రచనలూ అకుతాగావా స్వానుభవాల ఆధారంగా రాసినవి కావడంతో రచయితగా ఆయన మెదడులోని మెకానిజమ్స్ ని మరికాస్త సానుభూతితో అర్థం చేసుకునే అవకాశం పాఠకులకు దొరుకుతుంది. 'హెల్ స్క్రీన్' కథ అకుతాగావాలోని స్వచ్ఛమైన కళాకారుడి విశ్వరూపాన్ని చూపిస్తుంది.

Hell Screen : "హెల్ స్క్రీన్" ఒక  కళాకారుడిగా తన స్వేచ్ఛ యొక్క పరిధుల్ని సవాలు  చేసిన చిత్రకారుడు యోషిహిడే కథ. యోషిహిడే జీవితాన్ని అడ్డం పెట్టుకుని అకుతాగవా ఈ కథలో అంతర్లీనంగా ఒక రచయితగా తన అంతఃసంఘర్షణనీ, మనఃస్థితినీ చెప్పుకున్నారా అనిపిస్తుంది. 

ఏ కళాకారుడి జీవితం అయినా సాధారణ సంఘజీవి మానసిక స్థితికి చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. అలాగే సాహిత్యంలో కళను 'స్వేచ్ఛ' కు పర్యాయపదంగా వాడడం చూస్తుంటాం. కానీ కళాకారుడి స్వేచ్ఛకు పరిధులు ఏమిటనేదే నేటి వరకూ సమాధానం లేని ప్రశ్నగానే మిగిలిపోయింది. ఏదేమైనా  గతాన్ని పరిశీలిస్తే, ఆ పరిధుల్ని సవాలు చేసినవారు మాత్రమే చరిత్రలో గొప్ప గొప్ప కళాకారులుగా పేరు తెచ్చుకున్నారు, అటువంటి కళ ఉత్కృష్టమైన కళగా పరిగణింపబడుతోంది. దీనికి భిన్నంగా ఒక చట్రంలో ఇమడడానికి ప్రయత్నించిన కళాకారుడి సృష్టీ, సృజనాత్మకతలు అంతంతమాత్రమే. కళాసృజన విషయంలో నైతిక,సామాజిక విలువలకు సైతం తిలోదకాలివ్వడనికి వెనుకాడని యోషిహిడే అంతఃసంఘర్షణకూ, కళ పట్ల అతడికున్న నిబద్ధతకూ అద్దంపడుతుందీ కథ. 

నేను ఒకానొక సమయంలో చదివిన జె. ఎమ్. కోట్జీ, మిలన్ కుందేరా, హెస్సే , గిడే లాంటివాళ్ళతో బాటు ఇటీవలే చదివిన థామస్ బెర్న్హార్డ్ లాంటి రచయితలు కూడా ధృవీకరించినట్లు కళాకారుడికి సామజిక నైతికానైతికతలు వర్తించవు (?) , ఎటువంటి సామజిక చట్రంలోనూ అతణ్ణి ఇమడ్చడం సాధ్యపడదు. నిజమైన  కళాకారుడి మానసిక స్థితి నిరంతరం వాస్తవానికీ, కల్పనకూ మధ్య హేతువాదం, తర్కం చొరబడ వీలులేని ఒక రహస్య ప్రదేశంలో ఊగిసలాడుతూ ఉంటుంది.

కానీ సాంఘికంగా ఆమోదయోగ్యమైన సంప్రదాయవాదపు విలువలు వేరు. బౌద్ధంలో మానవజాతి నీతి నియయమాలతో కూడిన ఆరోగ్యకరమైన జీవితం గడపడానికి గాను ప్రధానంగా ఐదు ధర్మాలను ప్రతిపాదిస్తారు. 

* జీవహింస చేయరాదు. అనగా జీవించి ఉన్న ఏ ప్రాణినీ చంపరాదు.

* నీకు ఇవ్వనిదేదీ బలవంతంగా లాక్కోరాదు, అనగా చౌర్యం చెయ్యరాదు.

* ఇంద్రియాలను దుర్వినియోగం చెయ్యరాదు. అనగా భోగలాలసత్వాన్ని అదుపులో ఉంచుకుని ఇంద్రియ నిగ్రహం పాటించాలి. 

* దుర్భాషలాడరాదు.

* చిత్తమును భ్రమింపజేయు మత్తుపదార్థాలు ఉపయోగించరాదు.

కానీ యోషిహిడే కథ చదివినప్పుడు నిజమైన కళాకారుడి జీవితం ఈ ఐదు ధర్మాలనూ దాటుకుని గానీ మొదలవ్వదేమో అనిపిస్తుంది. ఈ కథలో ఒక పాత్ర ద్వారా, “Excel though he may in art, if a man does not remember the Five Virtues, his path can lead only to Hell.” అనిపించడంలో, కళాకారుడి నిబద్ధతను పాటించే క్రమంలో అకుతాగావా తన నైతిక పతనపు భారాన్ని దించుకునే ప్రయత్నం చేశారేమోననిపిస్తుంది.

"Murder in the Age of Enlightenment" లో అకుతాగావా రాసిన వాటిల్లో ప్రముఖమైన ఏడు కథలున్నాయి. [In a grove, Hell screen, Murder in the age of enlightenment, The General, Madonna in black, Cogwheels] 

The Spider's thread : ఇందులో చదివిన కథలన్నిటిలోనూ నైతికతను బోధించే కథ ఇదొక్కటే. ఇది పిల్లలకు కూడా చెప్పగలిగిన చిన్న ఫేబుల్ లాంటి నీతి కథ. నరకకూపంలోని రక్తపు సరస్సులో కాందాత తాను చేసిన పాపాలకు మిగతా జీవులతో శిక్షననుభవిస్తూ ఉంటాడు. అనేక పాపాల మధ్య అతడు చేసిన చిన్న దయగల పనికి సంతసించిన బుద్ధ శాక్యముని కాందాతకు నరకంనుండి విముక్తి కలిగించాలనుకుంటాడు. ఈ కథలో కాందాత సాలెగూడు దారాన్ని పట్టుకుని స్వర్గానికి ఎగబాకడం గురించిన వర్ణనల్లో అకుతాగావా జీవితంలో స్వర్గ-నరకాల నడుమ నిరంతరం జరిగిన ఊగిసలాట, మనోవైకల్యాలను అధిగమించి శాంతిగా బ్రతకాలనే తపన కనిపిస్తాయి.

ఇక ఈ కథల్లో నాకు అన్నిటికంటే నచ్చిన విషయం ఒకటుంది. రాయడం విషయంలో నేను మునుపు చదివిన హెర్మన్ హెస్సే, ఉర్సులా లెగైన్, బోర్హెస్ , కాల్వినో, సిగిజ్మండ్ లాంటి కొందరు రచయితల శైలిలో కనిపించిన సారూప్యతే అకుతాగావా రచనల్లో కూడా కనిపించడం విశేషం. వీరందరి రచనల్లోనూ ఉమ్మడిగా కనిపించే అంశం ఏమిటంటే, వీరికి పురాణేతిహాసాలూ, గ్రీకు రోమన్ మైథాలజీలతో పాటు, దేశ విదేశీ రచనలపై ఉన్న అపారమైన పట్టు. "కాగ్ వీల్స్" లో కనిపించే అనేకానేకమైన సాహితీ ప్రస్తావనలు ఈ విషయాన్ని నిరూపిస్తాయి. Strindberg’s Legends, Madame Bovary, డాంటే ఇన్ఫెర్నో, Stendhal, Anatole France, A Dark Night’s Passing, The Collected Letters of Prosper Mérimée వంటి అనేక ప్రస్తావనలు పాఠకులకు మునుపు పరిచయం లేని కాల్పనిక ప్రపంచాలకు తలుపుల్ని తెరుస్తాయి.

దీనికి తోడు "ది లైఫ్ ఆఫ్ ఎ స్టుపిడ్ మాన్" రచన మొదలవ్వడమే అకుతాగావా పఠనానుభవాలతో కూడిన ఈ ప్రారంభపు వాక్యాలతో మొదలవుతుంది. 

He was upstairs in a bookstore. Twenty years old at the time, he had climbed a ladder set against a bookcase and was searching for the newly-arrived Western books: Maupassant, Baudelaire, Strindberg, Ibsen, Shaw, Tolstoy, Nietzsche, Verlaine, the Goncourt brothers, Dostoevsky, Hauptmann, Flaubert …

Life is not worth a single line of Baudelaire.

ఇక మిగిలిన అకుతాగావా కథలు కూడా ఈ ఏడాది చదవాలని అనుకుంటూ, హ్యాపీ రీడింగ్. :)

పుస్తకం నుండి మరో కొన్నివాక్యాలు : 

హెల్ స్క్రీన్ కథ నుండి,

After that, almost no one—at least not in the Horikawa mansion—spoke ill of Yoshihide. Perhaps this was because anyone who viewed the screen, no matter his accustomed loathing for the artist, was struck by the mysteriously solemn sentiment inspired by witnessing the mighty and wondrous tortures of Hell in all their manifest reality.

కురసోవా మాస్టర్ పీస్ 'రషోమాన్' పేరుతో తీసిన 'In a Grove' కథ గురించి తెలియని వారు అరుదు. ఈ వాక్యాలు అందులోవి. 

Oh, come off it. Killing a man isn’t as difficult as you people seem to think it is. At any rate, if you want to rob a man of his woman, it’s only natural that you’re going to have to kill him. Only, when I do it, I do it with a sword. People like you don’t use swords. You gentlemen kill with power, with money, sometimes with words alone—all on the pretence of doing a man a favour. True enough, no blood is shed. He might even live well. But you’ve killed him all the same. It’s hard to say whose sin is greater—yours or mine. [An ironic smile.]

ది జనరల్ కథ నుండి, 

Stendhal: Whenever I see a man decked in medals, I cannot help thinking how many cruelties he must have committed in order to be given such reward …

మడోన్నా ఇన్ బ్లాక్ కథ నుండి, 

Take a look. Do you see the engraving? Desine fata deum flecti sperare precando … ‘Cease to hope that the decrees of Heaven can bend to prayer.’”

With an instinctive sense of fear, I beheld the Madonna—the very embodiment of fate. Clad in blackest ebony, she wore a look of eternal indifference, her beautiful ivory face crossed by a cruel smile tinged with malice.

"కాగ్ వీల్స్" నుండి, 

“Great man”: this was the worst possible epithet anyone could have bestowed on me back then. I believed that I had committed all manner of sin, but still, whenever the opportunity arose, they went on calling me a “great man”. I couldn’t help but feel that I was somehow being mocked. By whom though? My affirmation of materialism did not allow such mysticism. Only a few months previously, I had written in a certain little niche magazine: “I have no artistic conscience; indeed, I have no conscience whatsoever. I have only nerves.”

Soon enough, I began to feel that anything and everything was a lie. Politics, industry, arts, science—all this seemed to me little more than a gaily coloured enamel concealing the true horror of human life.

“The Four Most Terrible Adversaries: Doubt, Fear, Arrogance, Lust”

As I sat there, staring at Napoleon, I thought of the works I had written. The first to drift into mind was “Words of a Dwarf” and its aphorisms—particularly the line, “Life is more hellish than Hell itself.” Then it was the fate of my artist Yoshihide, the protagonist of “Hell Screen”.

This mercurial change in attitude, from customary diffidence to sudden boldness, is one of my worse traits.

An hour later I found myself shut away in my room, seated at the desk in front of the window and making a start on a new story. My pen raced over the manuscript paper with a speed that I found quite astonishing, but after two or three hours it came to a halt, as though stayed by some invisible force. Having no other recourse, I stood up and began pacing about the room. It was at times like this that my megalomania was at its most extreme. In my savage joy, I felt that I had no parents, no wife or children, but only the life that gushed forth from my pen.

Not long after that, I was alarmed by the unexpected sight of a small white signboard hanging from the eaves of a shop. It was emblazoned with a trademark: an automobile tyre with wings. It made me think of the ancient Greek who placed his faith in artificial wings. He soared up high into the sky, until his wings were burnt by the sun and he went plunging into the ocean, where he drowned.

My only salvation now was sleep. But I didn’t have a single sleeping pill left. The grim prospect of more insomnia was utterly intolerable, but still, mustering a sort of desperate courage, I ordered coffee to be brought to the room and, like one demented, took up my pen. Two pages, five, seven, ten pages—the manuscript kept growing before my very eyes. I was filling the world of this novel with supernatural beasts, one of which was a self-portrait. But all of a sudden, fatigue began to cloud my head. At last I got up from the desk and lay down on the bed. I must have slept for forty or fifty minutes, when again I heard a voice whispering to me: “Le diable est mort.”

“To think, one minute you can be so detached from the world around, and the next, at the mercy of violent human passions …”

“To think, man can be virtuous one moment, and wicked the next.”

ముఖంపై మారే ముసుగులు చెప్పిన కథలు - లూగీ పిరాండెల్లో

"జీవితం నుండి పూర్తిగా విడివడి ఒక ప్రక్కగా నుంచుని నీ పాత్రను నువ్వే తరచి చూసుకుంటే ఆ జీవితమనే వేదికపై నువ్విక లేనట్లే" అనే ఇటాలియన్ రచయిత లూగీ పిరాండెల్లోను కేవలం ఒక రచయితగా మాత్రమే చూడడానికి మనస్కరించదు. ఆధునిక యుగంలో రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల తరువాత మనిషికి తన గుర్తింపునీ, అస్తిత్వాన్నీ సరికొత్తగా నిర్వచించుకునే అవసరం ఏర్పడింది. ఈ కారణంగా ఆ కాలంలో కవులూ, రచయితలూ చేసిన సింహభాగం రచనల్లో ఈ అంశాలకే ప్రాధాన్యత ఇచ్చినట్లు కనబడుతుంది. అటువంటి ఆధునిక యుగపు రచయితల్లో హెన్రిక్ ఇబ్సెన్, జార్జ్ బెర్నార్డ్ షా, శామ్యూల్ బెకెట్ వంటి వారికి సమకాలీనులైన నోబెల్ గ్రహీత లూగీ పిరాండెల్లో (1867-1936) కూడా ఒకరు. ఇబ్సెన్ సామజిక సమస్యల నేపథ్యంలో వాస్తవికతతో కూడిన రచనలు చేస్తే, బెకెట్ మనిషిలోని నిరాశా నిస్పృహలతో కూడిన సాంఘికమైన వేర్పాటుతనాన్నీ, సామజిక పరాయీకరణనీ ఆధారంగా చేసుకుని అసంబద్ధమైన అంశాలతో కూడిన రచనలు చేశారు, వీరిరువురికీ భిన్నంగా పిరాండెల్లో రచనలు మానసిక విశ్లేషణల చుట్టూ తిరుగుతాయి.

Image Courtesy Google

ఆధునిక రచయితలు తమ నాటకాల్లో మనస్తత్వ శాస్త్రంతోబాటు సిగ్మన్డ్ ఫ్రాయిడ్, కార్ల్ జంగ్ వంటి వారి మానసిక విశ్లేషణలకు ప్రాధాన్యతనివ్వడం గమనిస్తాం. ఈ క్రమంలో పిరాండెల్లో నాటకాల్ని 'సైకో డ్రామా' శైలికి చెందిన రచనలుగా వర్గీకరిస్తారు. ఈ 'సైకో డ్రామా' అనే పదానికి సృష్టికర్త అయిన జాకబ్ లెవీ మోనెరో ఈ శైలికి చెందిన నాటకాలు మనుషులకు తమ మానసిక సమస్యలను పరిష్కరించుకునే దిశగా సహాయపడగలవని భావిస్తారు. ఉదాహరణకు షేక్స్పియర్ 'హేమ్లెట్'ను ఈ శైలికి చెందిన నాటకంగా పరిగణిస్తారు. ప్రప్రథమంగా ఒక నాటక రచయితగానే ఖ్యాతిని కూడగట్టుకున్నప్పటికీ తరువాతి కాలంలో పిరాండెల్లో మంచి కథకుడిగా, నవలాకారుడిగా కూడా పేరు సంపాదించుకున్నారు. ఆయన తన రచనల్లో తరచూ 'కాన్సెప్ట్ ఆఫ్ సెల్ఫ్' ను ప్రధాన పాత్రగా చేస్తూ, "నేను ఎవరు ?", "ఏది వాస్తవం? ", "ఏది భ్రమ ?" అనే ప్రశ్నల్ని చర్చకు పెడతారు. ఒక సంఘజీవిగా స్పష్టమైన గుర్తింపు సంపాదించుకోవడంలో మనిషి ఎదుర్కునే సంక్లిష్టతల్నీ, భావప్రకటన విషయంలో మనుషుల మధ్య సంభాషణల్లోని అసంపూర్ణత్వాన్నీ, వాస్తవికత-భ్రమల మధ్య నిరంతరం స్థానభ్రంశం చెందే పరిధులనూ ఆయన తన రచనలకు థీమ్స్ గా వాడుకుంటారు.

19 వ శతాబ్దికి చెందిన ఆస్ట్రియన్ న్యూరాలజిస్ట్ ,సైకో ఎనాలిసిస్ ఆద్యుడూ   సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ కు సమకాలీనులైన పిరాండెల్లో రచనల్లో మానసిక  విశ్లేషణలు ఎక్కువగా కనిపించడంలో నిజానికి వింతేమీ లేదు. పిరాండెల్లో రచనలు ఉపచేతనావస్థలో మానవ మస్తిష్కంలోని లోపలి పొరల్ని మానసిక విశ్లేషణల ద్వారా విడదీసే ప్రయత్నం చేస్తూ, మనిషి యొక్క ఉనికినీ, గుర్తింపునీ శోధిస్తాయి. అలాగని ఆయన రచనలపై ఫ్రాయిడ్ ప్రభావం ఉందని కాదు, మనిషి మెదడులోని రహస్యాలను ఛేదించడంపై ఆ తరంలో మేథోవర్గానికున్న కుతూహలమే దీనికొక కారణం కావచ్చు. నిజానికి ఫ్రాయిడ్, పిరాండెల్లో, ఈ ఇద్దరి రచనల్లోనూ సైకో ఎనాలిసిస్ ఉమ్మడి అంశమైనప్పటికీ,  వృత్తిరీత్యా మానసిక వైద్యుడైన ఫ్రాయిడ్ సిద్ధాంతాలకూ, కళాకారుడైన పిరాండెల్లో విశ్లేషణలకూ మధ్య పొంతనలేమీ ఉండవు. పిరాండెల్లో రాసింది ఫ్రాయిడ్ రచనలకు పూర్తి విరుద్ధమైన కాల్పనిక సాహిత్యం. కానీ ఫ్రాయిడ్ మానసిక విశ్లేషణలు చదువుతున్నప్పుడు, వాటిల్లో కనిపించే మనిషి ప్రవృత్తిలోని విపరీతాలు శాస్త్రీయంగా నిరూపణలైన నిజాలు కాబట్టి మనకి పెద్దగా ఆశ్చర్యం కలగదు. కానీ పిరాండెల్లో రచనల్లో సాధారణ పరిస్థితుల్లో కూడా అసంబద్ధంగా  ప్రవర్తించే సహజమైన పాత్రలు నిజజీవితంలో పరిచయస్తుల్ని పోలి ఉంటాయి. ఈ కారణంగా మనిషి ప్రవర్తనా సరళిలో అసహజంగా అనిపించే లోపాలూ, పిచ్చితనంలాంటివి నమ్మశక్యంగాలేక మనల్ని అనేక సందర్భాల్లో విస్తుపోయేలా చేస్తాయి. Six Characters in Search of an Author ,హెన్రీ-IV ఈ రెండు నాటకాల్లోనూ ప్రధాన పాత్రలు గతాన్ని వర్ణించే ప్రయత్నం చేస్తాయి. కానీ ఈ వర్ణన జ్ఞాపకాల్లో నుండీ, అచేతనావస్థలో నుండీ వచ్చేది కావడం వల్ల వాళ్ళు ఆ క్రమంలో తీవ్రమైన మానసిక సంఘర్షణకూ, అస్థిమితానికీ లోనవడం చూస్తాం. పిరాండెల్లో కథల సంపుటి 'The Tales of Madness' లో మనిషిలో విపరీత ధోరణులు మొదలుకుని చిత్త వైకల్యాలవంటి రుగ్మతల వరకూ వివిధ మానసిక స్థితులను అన్ని సాధ్యమైన కోణాల్లోనూ చూపిస్తారు. ఈ కథల్లో అస్తిత్వవాదాన్ని విశ్లేషించడానికి 'madness' ను ఒక మెటఫోర్ గా వాడతారు. మానసిక వైకల్యం కలిగిన భార్య Antonietta తో పిరాండెల్లో వైవాహిక జీవితం మానసికవైకల్యాలపై ఆయన ఆలోచనాసరళిని చాలా వరకూ ప్రభావితం చేసిందంటారు.

ప్రతి మనిషిలో మనకు తెలిసి కొంతా, తెలియక కొంతా పిచ్చితనం ఉండటం కూడా ఒక సహజమైన మానసిక స్థితి క్రిందకే వస్తుందని పిరాండెల్లో కథలు  నిరూపిస్తాయి. వాస్తవం నుండి దూరం జరగడం, ఏదో జరుగుతుందని భయపడడం, నిజాన్ని జీర్ణించుకోలేక భ్రమలో బ్రతకడానికి అలవాటుపడటం, సమాజంలో ఇమడలేక దూరంగా పారిపోవడం లేదా 'తను' కాని తనను సామాజిక చట్రంలో ఇమిడ్చేసుకోవడం, ఈ కారణాల వల్ల ఉత్పన్నమయ్యే అనేక భయాలూ, బాధలూ, కోపతాపాలు, నిరాశా-నిస్పృహలూ వెరసి పిరాండెల్లో కథలు అన్ని కోణాల్నీ స్పృశిస్తూ మనిషి మెదడులోని రహస్యాలను లోతంటా కొలవడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.

పిరాండెల్లో అస్తిత్వాన్ని నిరంతరం రూపాంతరం చెందుతూ మిగిలిపోయే  జ్ఞాపకంగానూ, మనిషి గుర్తింపుని కాలాన్ని బట్టి నిరంతరం మారే ముసుగు  వెనుక రహస్యంగానూ చూస్తారు. అందువల్ల మనిషి తన స్పష్టమైన ఉనికిని నిర్వచించుకోవడం దాదాపూ అసాధ్యమనేది ఆయన వాదన, అందునా భావదారిద్య్రం రాజ్యమేలే ఆధునిక సమాజం ఇటువంటి అంశాలను పూర్తిగా కోల్పోయిందని మనసావాచా నమ్మేవారాయన. అందువల్ల ప్రతి మనిషీ తనని తాను కోల్పోయి మాత్రమే ఇటువంటి ఒక వ్యవస్థలో భాగం కాగలడని ఆయన రచనలన్నీ మనకి ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో నిరూపించే ప్రయత్నం చేస్తాయి. ఈ కారణంగానే పిరాండెల్లో పాత్రలన్నీ సంఘజీవిగా రూపాంతరం చెందే క్రమంలో తమ అసలైన వ్యక్తిత్వాన్ని ఒక అనుకూలమైన ముసుగు చాటున దాచే ప్రయత్నం చేస్తాయి.'హెన్రీ IV' నాటకంలో ప్రధాన పాత్రధారికి గుర్రం మీద నుండి పడిపోవడంతో మతిస్థిమితం తప్పుతుంది. కానీ అతడు కొంతకాలానికి కోలుకుని మామూలు మనిషైనప్పటికీ తన నిజమైన వ్యక్తిత్వాన్ని సమాజం నుండి దాచుకోడానికి ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా పిచ్చివాడిలా నటిస్తుంటాడు. ఇలా తన అస్తిత్వాన్ని చెరిపేసుకుని నటించడం ద్వారా అతడు సామజిక శృంఖలాలనుండి తప్పించుకుని స్వేచ్ఛగా తనకు తోచినట్లు జీవించే అవకాశం ఉందని భావిస్తాడు. పిరాండెల్లో నవలల్లో బాగా పేరుపొందిన నవల 'ది లేట్ మటియా పాస్కల్' కూడా ఇటువంటి కథే. మరణించాడని సమాజం పొరపాటుగా భావించిన కథానాయకుడు తిరిగొచ్చిన తర్వాత ఈ విషయం తెలుసుకుని, వారికి నిజం చెప్పకుండా తన అస్తిత్వాన్ని సరికొత్తగా నిర్వచించుకునే ప్రయత్నం చేస్తూ కొత్త జీవితం ప్రారంభించాలని తలపోస్తాడు. ఈవిధంగా మనిషి తన గుర్తింపునీ, అస్తిత్వాన్నీ కనుగొనడానికి సహాయపడే శాస్త్రమైన కార్ల్ యుంగ్ మానసిక విశ్లేషణల్ని 'Six Characters in Search of an Author' ,'హెన్రీ -IV', 'The Late Mattia Pascal' వంటి రచనల ద్వారా పిరాండెల్లో తన కాల్పనిక ప్రపంచాలకు అన్వయించడాన్ని చూస్తాం. కార్ల్ యుంగ్ ఇగోని మనిషి గుర్తింపుకి కేంద్రంగా చూస్తారు. ఈ కారణంచేత ఎవరైనా తన వ్యక్తిత్వానికి ఒక ముసుగు తొడుక్కున్నప్పుడు తనని తాను ఆ ముసుగు ద్వారా ఐడెంటిఫై చేసుకోవడం మొదలు పెడతాడు కాబట్టి అతడు తన స్వతఃసిద్ధమైన ఐడెంటిటీని కోల్పోతాడని ప్రతిపాదిస్తారాయన. ఒకవేళ పైకి అగుపించే ఆకారస్వరూపాలే మనిషి అస్తిత్వాన్ని నిర్వచించే చిహ్నాలైతే, ఆ వాస్తవికత నిరంతరం రూపాంతరం చెందుతుందని పిరాండెల్లో రచనలు పదేపదే నిరూపిస్తూ ఉంటాయి. దీనికి తోడు ఆయన దృష్టిలో ఖచ్చితమైన, విశ్వజనీనమైన వాస్తవమంటూ అసలుండే అవకాశం లేదు కాబట్టి భ్రమను అపాయకారిగా కంటే ఒక వ్యక్తిగత ధృవీకరణగా, సమాజానికి సవాలు విసిరే అంశంగా చూడాలన్నది ఆయన భావన. 

పిరాండెల్లో కథల్లో నేపథ్యాలే కాదు ఆయన కథ చెప్పే తీరు కూడా విలక్షణంగా ఉంటుంది. జీవితంలోని అబ్సర్డిటీకి హాస్యాన్నీ, వ్యంగ్యోక్తుల్నీ జోడించి దాన్నొక హాస్య కథలా చెప్పడం ఆయన ప్రత్యేకత. కథలో ఎక్కడో ఒకచోట లోతైన విషయం చర్చిస్తున్నారనుకునేలోగా ఉన్నట్లుండి చిన్న చమత్కారం దొర్లుతుంది. మరోచోట ఏదో ఒక సరదా సందర్భంలో అంతర్లీనంగా నిరాశా నిస్పృహలు, ఇదిగో మేమున్నామంటూ తొంగిచూస్తాయి. ఇంకోచోట మానవసంబంధాలను ఆవిష్కరించే క్రమంలో ఉన్నట్లుండి తాత్వికత తెరపైకొస్తుంది. ఆయన కథల్లో వర్ణనలు కూడా ఇదే తరహాలో ఉంటాయి. ఆయన శైలి పాదరసంలా ఒక వర్ణన నుండి స్వగతానికీ , స్వగతం నుండి ఒక నాటకీయ సంభాషణకూ, దాన్నుండి ప్రత్యక్ష ఉపన్యాసానికీ ఎప్పుడు ఎలా రూపాంతరం చెందుతుందో గమనించే సమయం పాఠకులకు ఇవ్వరు. 

తాను జీవించి ఉన్న కాలంలో సుమారు 200 పై చిలుకు కథలు రాసిన ఆయన, తాను తొలినాళ్ళలో రాసిన కథల్నే పునాదులుగా చేసుకుని తరువాతి కాలంలో అనేక నాటకాలకు రూపకల్పన చేశారంటారు. ఆయన కథల్లో అంతఃసంఘర్షణలూ, వ్యక్తిగత సమస్యల ఆధారంగా రాసివి కొన్నైతే, అధికశాతం కథలు మాత్రం మనిషి సామజిక సాలెగూడులో చిక్కుకుని ఎదుర్కునే సంఘర్షణలూ, సామజిక కట్టుబాట్లను ఉల్లంఘించలేని నిస్సహాయత వల్ల సంఘజీవిగా మనడానికి అవసరమయ్యే ముసుగు ధరించే దిశగా పురిగొల్పే పరిస్థితుల (పిరాండెల్లో చాలా ఏవగించుకునే విషయం ) చుట్టూ తిరుగుతాయి. బహుశా మధ్య తరగతి, దిగువ మధ్య తరగతి పాఠకులు పిరాండెల్లో రచనల్ని ఎక్కువ ఇష్టపడడానికి కారణం కూడా ఇదే కావచ్చు. ఎందుకంటే ఆయన ప్రపంచంలో పాత్రల జీవితాలు విధి లిఖితంగా,ఊహించని మలుపులతో అనూహ్యంగా ఉంటాయి. అనేక వైరుధ్యాల పోగుగా ఉండే విభిన్నమైన మనుషుల్లో నిబిడీకృతమై ఉండే అనంతమైన అంతఃప్రపంచాలను పదాల్లో పెట్టాలని ప్రయత్నించడం వృథాప్రయాసేనంటూ, అక్షరీకరించిన ప్రతీ విషయమూ అర్థసత్యమేనని నిర్ధారిస్తూ సాహిత్య ప్రమాణాల్ని నిష్పక్షపాతంగా అంచనా వేసే ప్రయత్నం చేస్తారు లూగీ పిరాండెల్లో. కాల్పనికత, వాస్తవికతలనే రెండు పాయలనూ రెండు వైపుల నుంచీ సరిసమానంగా అల్లుకొచ్చి చిట్టచివరకి వాస్తవికతకు ముడి పెట్టడంలో పిరాండేల్లో నైపుణ్యం ఆయన ప్రతీ రచనలోనూ కనిపిస్తుంది. ఆయనను చదవడమంటే తాత్వికతనూ, మానసిక తత్వశాస్త్రాన్నీ, అస్తిత్వవాదాన్నీ, కాల్పనికతనూ అన్నిటినీ సమపాళ్ళలో కలిపి వండిన విందుభోజనం చెయ్యడంలా ఉంటుంది. పిరాండెల్లో రచనలు పాఠకులకు అన్నిఅంశాలూ తగుపాళ్ళలో కుదిరిన ఒక పూర్తి స్థాయి రచన చదివిన తృప్తినిస్తాయి. మనిషి భావోద్వేగాల్ని లోతంటా తవ్వితియ్యడంలో పిరాండెల్లో కనబరిచే నైపుణ్యం మరో రచయితలో కనిపించదంటే అతిశయోక్తి కాదు.

తొలి ప్రచురణ : ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ 28th నవంబర్ 2022

https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/stories-told-by-changing-face-masks-956143.html

https://epaper.andhrajyothy.com/Home/ShareImage?Pictureid=e0fe4a13

The Loser - Thomas Bernhard

“The only way to deal with an unfree world is to become so absolutely free that your very existence is an act of rebellion.” అన్న ఆల్బర్ట్ కామూ మాటలు ఎవరికైనా అతికినట్లు సరిపోతాయంటే అది ఒక్క థామస్ బెర్న్హార్డ్ కే అనిపిస్తుంది. తిరుగుబాటునే తన జీవితానికి నిర్వచనంగా చేసుకున్న ఈ ఆస్ట్రియన్ రచయిత స్వదేశంలో జర్మన్ పదమైన Nestbeschmutzer [ person who fouls their own nest ] గా అభివర్ణించబడినా స్వదేశానికి ఆవల మాత్రం కుండబద్దలుకొట్టినట్లుండే ఆయన రచనల శైలికి గాను యావత్ సాహితీ ప్రపంచపు మన్ననలందుకున్నారంటారు.

బాల్యంలో తల్లిదండ్రుల తీవ్ర నిర్లక్ష్యానికి గురవడం, చిన్న వయసులోనే క్షయ బారినపడడం, యువకుడిగా ఉండగా 'హిట్లర్ యూత్' లో భాగంగా బలవంతంగా పనిచెయ్యాల్సిరావడం వంటి కారణాల వల్ల బెర్న్హార్డ్ రచనలపై తీవ్రమైన నిరాశావాదపు ఛాయలు కనిపిస్తాయి. బెర్న్హార్డ్ "ది లూజర్" చదువుతున్నంతసేపూ జులియన్ బార్నెస్ "ది సెన్స్ ఆఫ్ ఆన్ ఎండింగ్"  గుర్తుకువచ్చింది. ఆ రచనలో జీవితానికి అంతిమ లక్ష్యం, పరమార్థం మృత్యువేననే నిరాశావాదం ఈ రచనలో కూడా కనిపిస్తుంది. బార్నెస్ నిరాశావాదానికి తోడు జె.ఎమ్.కోట్జీ కళాత్మకత, మిలన్ కుందేరా రచనల్లో అంతర్లీనంగా ధ్వనించే కళాకారుడి అహంభావం కూడా కలిపితే ఒక థామస్ బెర్న్హార్డ్ తయారవుతాడు.

Image Courtesy Google

"ది లూజర్" మనకు కథను చెబుతున్న పేరు తెలియని కథానాయకుడితో కలిపి పియానో ప్లేయర్స్ అయిన ముగ్గురు స్నేహితుల కథ. మిగతా ఇద్దరిలో  ఒకరు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'కెనెడియన్ ప్రాడిజీ' గ్లెన్ గౌల్డ్ కాగా మరొకరు Wertheimer. రచయిత కథను ఉత్తమపురుషలో చెబుతారు. కాగా 'బ్రెత్లెస్' టోన్ లో చెబుతున్నట్లుండే గొలుసుకట్టు వర్ణనలు బెర్న్హార్డ్ వచనానికి అదనపు ఆకర్షణ.

ప్రతి మనిషికీ అతడి శక్తిసామర్ధ్యాల దృష్ట్యా, వ్యక్తిగత నైపుణ్యాల దృష్ట్యా తనదంటూ ఒక ప్రత్యేకమైన గమ్యం నిర్దేశించబడి ఉంటుంది. దాన్ని ఎంత త్వరగా గుర్తిస్తే అంత త్వరగా తనదైన మార్గంలో అడుగు ముందుకు వెయ్యడానికి ఆస్కారం ఉంటుంది. దాన్ని గుర్తించకుండా నిరంతరం వేరొకరి విజయాలతో పోల్చుకుంటూ ఆత్మన్యూనతకు గురై జీవితాన్ని చేజేతులా నాశనం చేసుకోవడమంత మూర్ఖత్వం, పరాజయం మరొకటి ఉండదు. ఒక ప్రపంచ ప్రసిద్ధ పియానో వాద్యకారుడిగా పేరుప్రఖ్యాతులు సంపాదించుకోవాలనుకునే క్రమంలో గ్లెన్ గౌల్డ్ లాంటి జన్మతః సాక్షాత్ సరస్వతీ పుత్రుడి స్థాయికి చేరలేక నిరంతరం ఆత్మన్యూనతతో సతమతమయ్యి జీవితాన్ని నరకప్రాయం చేసుకుంటాడు Wertheimer, మరోవైపు ఎంత ప్రయత్నించినా సంగీత ప్రపంచంలో గ్లెన్ స్థాయికి ఎప్పటికీ చేరలేనని గుర్తించిన కథానాయకుడు తన తనదైన తాత్విక గమ్యం వైపు దిశను మార్చుకుంటాడు. నిజానికి గ్లెన్ సాహచర్యంలో వాళ్ళిద్దరూ కూడా బాగుపడే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, అతడి శిఖరసమానమైన కీర్తిప్రతిష్ఠలు మిగతా ఇద్దరు స్నేహితుల జీవితాలనూ తాత్విక, హేతువాద కోణాల్లో ప్రభావితం చేస్తూ పరోక్షంగా వారి జీవితాలను ఎలా అథఃపాతాళానికి నెట్టేశాయన్నదే ఈ కథ. 

The whole time on my way to the teacher’s I kept on saying these three words: Absolutely no artist! Absolutely no artist! Absolutely no artist! If I hadn’t met Glenn Gould, I probably wouldn’t have given up the piano and I would have become a piano virtuoso and perhaps even one of the best piano virtuosos in the world, I thought in the inn. When we meet the very best, we have to give up, I thought.

ఈ కథలో పరాజితుడంటే ఎవరనే ప్రశ్నకి, తన బలాలూ, బలహీనతల సహితం తనను తానుగా అంగీకరించలేనివాడని Wertheimer జీవితం రుజువు చేస్తుంది. కథ జరుగుతున్న సమయంలో నేరేటర్ వేర్వేరు కారణాలతో మరణించిన తన ఇద్దరి స్నేహితులతో తన జ్ఞాపకాలను తలుచుకుంటూ ఉంటాడు. కథ మొదట్లోనే నేరేటర్ గ్లెన్ ను పరిచయం చేస్తూ, he was so possessed by his art that we had to assume he couldn’t continue in that state for very long and would soon die returning to Canada from Salzburg, destroy himself with his music obsession, with his piano radicalism. అంటాడు. అతడన్నట్లుగానే గ్లెన్ తనకున్న ఊపిరితిత్తుల వ్యాధితో చనిపోడు, నలభై ఏళ్ళు తన కళను దైవసమానంగా సాధన చేస్తూ, ఆ కళారాధనలోనే గుండెపోటుతో తుదిశ్వాస విడుస్తాడు. 

We never attained the inhuman state that Glenn attained, who by the way never escaped this inhuman state, who didn’t even want to escape this inhuman state.

From the first moment ours was a spiritual friendship. The majority of even the most famous piano players haven’t a clue about their art, he said. But it’s like that in all the arts, I said, just like that in painting, in literature, I said, even philosophers are ignorant of philosophy. Most artists are ignorant of their art. They have a dilettante’s notion of art, remain stuck all their lives in dilettantism, even the most famous artists in the world.

ప్రపంచాన్ని అందరూ ఒకే కోణంలో చూడాలని కొన్ని నియమాలుంటాయి. అందరూ అలాగే చూడాలని సమాజాలూ, ప్రభుత్వాలూ, యజమాన్యాలూ నిర్ణయిస్తాయి. దానికి భిన్నంగా చూసేవాళ్ళు ఆ సమూహానికి చెందరు. అటువంటి "అవుట్ సైడర్" ఇమేజ్ థామస్ బెర్నార్డ్ సొంతం. "జర్మన్ తలబిరుసుతనం" ప్రపంచానికి కొత్తేమీ కాదు కానీ అదే జర్మన్ తలబిరుసుతనం ఆ దేశానికే తలనెప్పిగా మారితే ఎలా ఉంటుందో తెలియాలంటే థామస్ బెర్నార్డ్ రచనలు చదవాలి.

ప్రపంచమంతా తీవ్రమైన కన్ఫర్మిటీ రాజ్యమేలుతున్న ఈ కాలంలో విప్లవాత్మకమైన థామస్ బెర్న్హార్డ్ గళం పాఠకులకు సహజంగానే వైవిధ్యంగానూ, వినసొంపుగానూ అనిపిస్తుంది. ఇక ప్రపంచంలో ఏ మనిషి పట్లా, ఏ ప్రాంతం పట్లా కూడా కనీసమైన సహానుభూతీ, గౌరవం లేకుండా  పుస్తకం మొదలుపెట్టిన దగ్గర్నుండి ముగింపు వరకూ నిరంతరం సాగే రచయిత విమర్శనాత్మకమైన విశ్లేషణలు చదువుతుంటే అసలు ఈ భూప్రపంచంలో బెర్న్హార్డ్ కి నచ్చే, అతడు మెచ్చుకునే అంశమంటూ ఏదైనా ఉండే అవకాశం ఉందా అని కూడా ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఈ "యాంటీ ఆస్ట్రియన్", "డెత్ అబ్సెస్డ్" రచనలో కథానాయకుడికి ఆస్ట్రియన్ ప్రభుత్వం నచ్చదు, అక్కడి ట్రైన్స్ నచ్చవు, హోటళ్ళు, అభివృద్ధి దిశగా అడుగులు వేస్తున్న చిన్న చిన్న పట్టణాలూ కూడా నచ్చవు.  అతడి ఫిర్యాదులు చాలా చోట్ల జర్మన్ తత్వవేత్త Arthur Schopenhauer సినిసిజాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాయి అని నేను అనుకునేలోగా, ఈ ముగ్గురు స్నేహితులూ Schopenhauer, Kant, Spinoza ల రచనల్ని చదువుతున్నారని రాస్తారు రచయిత. అయితే ఇకనేం !! అస్సలు ఆశ్చర్యం లేదు అనుకున్నాను. "To exist means nothing other than we despair" అనే Wertheimer ఫిర్యాదులు కొన్ని చోట్ల అదుపు తప్పి అసలు మనిషి పుట్టడమే తప్పన్నట్లు మొత్తం మనవాళిపై వెళ్ళగక్కే విద్వేషంలా అనిపిస్తాయి.

“Battle not with monsters, lest ye become a monster, and if you gaze into the abyss, the abyss gazes also into you.” అని Nietzsche అన్నట్లు హేతువాదపు పరిధుల్ని సవాలు చేసే ప్రయత్నంలో Wertheimer తన అస్తిత్వాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయి తనకు తెలీకుండానే తన జీవితంపై పట్టు కోల్పోయి ఒక ఉన్మాదిగా మారతాడు. తనకు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రుల మొదలు, నలభై ఏళ్ళపాటు తనకు చేదోడువాదోడుగా ఉన్న చెల్లెల్ని సైతం ప్రేమించలేని Wertheimer, చివరకు ప్రపంచంపై తీవ్రమైన విరక్తితో, ద్వేషభావంతో తన చెల్లెలి ఇంటిముందే ఉరిపోసుకుని జీవితాన్ని అంతం చేసుకుంటాడు.

హేతువాదం పులి మీద స్వారీ లాంటిది. దాన్ని మన అధీనంలో ఉంచుకున్నామని మనం విర్రవీగేలోగా దానికెప్పుడు ఆహారంగా మారిపోతామో  కనీసం మనక్కూడా తెలీదు. హేతువాదానికీ, ఉన్మాదానికీ మధ్య ఉండేది అతి సన్నని గీత మాత్రమే. అది అలికినట్లైపోయి స్పష్టంగా కనిపించని ప్రతిసారీ మళ్ళీ మళ్ళీ ఆ గీతను స్పష్టంగా పునఃచిత్రించుకుంటూనే ఉండాలి. "ది లూజర్" చదివినప్పుడు Wertheimer జీవితం ద్వారా థామస్ బెర్న్హార్డ్ చెప్పదలుచుకున్నది ఏదైనా ఉంటే, అది ఇదొక్కటే. థామస్ బెర్న్హార్డ్ భావజాలం కంటే ఆయన భావవ్యక్తీకరణ నాకు అమితంగా నచ్చింది. ఈ రచన ఆయన మరికొన్ని రచనలు చదవాలనిపించేలా చేసింది. హ్యాపీ రీడింగ్ :)

చివరగా, ఈ పుస్తకానికి తుదిపలుకు రాసిన మార్క్ ఎమ్. ఆండర్సన్ ఒక రచయితగా బెర్న్హార్డ్ జీవితం గురించి రాసిన అనేక విషయాలు ఈ రచన కంటే మరింత ఆసక్తికరంగా అనిపించాయి : 

During his lifetime Thomas Bernhard’s texts provoked more than the ordinary share of scandals. But perhaps the most enduring scandal will turn out to be his very last text, his will: “Whatever I have written, whether published by me during my lifetime or as part of my literary papers still existing after my death, shall not be performed, printed or even recited for the duration of legal copyright within the borders of Austria, however this state identifies itself.” Bernhard had taken care not to reveal the contents of this will before he died; in fact, he even stipulated that news of his death not be announced until he was buried. This parting slap in the face of his native country thus came not only as a surprise; it came from the hand of a dead man, whose laughter rang out from the grave.

పుస్తకం నుండి మరికొన్ని నచ్చిన అంశాలు ,

He had barricaded himself in his house. For life. All our lives the three of us have shared the desire to barricade ourselves from the world. All three of us were born barricade fanatics. But Glenn had carried his barricade fanaticism furthest.

Glenn confirmed what we sensed: New York is the only city in the world where a thinking person can breathe freely the minute he sets foot in it.

Immediately I quashed that idea, for I detested virtuosity and its attendant features from the very beginning, I detested above all appearing before the populace, I absolutely detested the applause, I couldn’t stand it, for years I didn’t know, is it the bad air in concert halls or the applause I can’t stand, or both, until I realized that I couldn’t stand virtuosity per se and especially not piano virtuosity. For I absolutely detested the public and everything that had to do with this public and therefore I detested the virtuoso (and virtuosos) personally as well.

Our loser is a fanatic, Glenn once said, he’s practically choking on self-pity all the time. 

I had nothing to prove, only everything to lose, he said, I thought. Our wealth was probably our undoing, he said, but then immediately: Glenn’s wealth didn’t kill him, it allowed him to exploit his genius.

For fifty years are absolutely enough, I thought. We become contemptible when we go past fifty and are still living, continue our existence. We’re border-crossing weaklings, I thought, who have made ourselves twice as pitiful by putting fifty years behind us. Now I’m the shameless one, I thought. I envied the dead. For a moment I hated them for their superiority.

But we don’t always have to be studying something, I thought, it’s perfectly enough merely to think, to do nothing but think and give our thoughts free rein. To give in to our philosophical worldview, simply submit to our philosophical worldview, but that’s the hardest thing, I thought.

But simple people don’t understand complicated ones and thrust the latter back on themselves, more ruthlessly than any others, I thought. The biggest mistake is to think that one can be rescued by so-called simple people. A person goes to them in an extremely needy condition and begs desperately to be rescued and they thrust this person even more deeply into his own despair. And how are they supposed to save the extravagant one in his extravagance, I thought.

If a friend dies we nail him to his own sayings, his comments, kill him with his own weapons. On the one hand he lives on in what he said to us (and to others) all his life, on the other we kill him with it. We’re the most ruthless (toward him!) as far as his comments, his writings, are concerned, I thought, if we don’t have any more of his writings, because he prudently destroyed them, we go after his comments in order to destroy him, I thought. We exploit his unpublished papers in order to destroy even more the one who left them to us, to make the dead man even deader, and if he hasn’t left us the appropriate instructions to destroy his papers, we invent them, simply invent declarations against him, etc., I thought. Heirs are cruel, the survivors don’t have the slightest consideration, I thought. We’re searching for testimony against him, for us, I thought. We plunder everything that can be used against him in order to improve our situation, I thought, that’s the truth.

The so-called intellectual consumes himself in what he considers pathbreaking work and in the end has only succeeded in making himself ridiculous, whether he’s called Schopenhauer or Nietzsche, it doesn’t matter, even if he was Kleist or Voltaire we still see a pitiful being who has misused his head and finally driven himself into nonsense. Who’s been rolled over and passed over by history. We’ve locked up the great thinkers in our bookcases, from which they keep staring at us, sentenced to eternal ridicule, he said, I thought.

How good it is that none of these imperfect, incomplete works has ever appeared, I thought, had I published them, which would have posed no difficulty whatsoever, today I would be the unhappiest person imaginable, confronted daily with disastrous works crying out with errors, imprecision, carelessness, amateurishness. I avoided this punishment by destroying them, I thought, and suddenly I took great pleasure in the word destroying.

Everything about Wertheimer was always taken from somebody else, copied, he took everything from me, he copied me in everything, and so he even took my failure from me and copied it. Only his suicide was his own decision and came completely from him, I thought, and so he may have experienced, as they say, a sense of triumph in the end.

The lower classes are just as much a public menace as the upper classes, he said, they commit the same hideous acts, should be rejected just as categorically as the others, they’re different but they’re equally hideous, he said, I thought.

Wertheimer was an unrelieved emulator, he emulated anybody he thought was better off than he was, although he didn’t have the capacity for that, as I now see, I thought, he’d absolutely wanted to be an artist and thus walked into the mouth of disaster.

We say a word and destroy a person, although the person we’ve destroyed, at the moment we say out loud the word that destroys him, doesn’t take notice of this deadly fact, I thought.

An Evening with Susan Sontag

 An Evening with Susan : 

శుక్రవారం సాయంత్రం అవగానే లేజీ మూడ్ వచ్చేస్తుంది. వారం అంతా ఉరుకుల-పరుగుల రొటీన్ నుండి చిన్న బ్రేక్ అనే తప్ప పెద్దగా ఏమీ మారదనుకోండి. హైదరాబాద్ లో పుస్తకాల మార్కెట్లతో పాటు నన్ను బాగా  ఆకర్షించినవి ఇక్కడ కేఫ్ లు. కొండాకోనల్లో నిశ్శబ్దానికి అలవాటుపడి ఉండడంతో ఇంకా జనారణ్యపు శబ్ద కాలుష్యానికి చెవులు పూర్తిగా అలవాటుపడలేదు. లైఫ్ లో పెద్దగా అడ్రినలీన్ రష్ అక్కర్లేని quiet & comfortable స్టేజిలో పెద్దగా సందడి లేని చోట్లు నచ్చే మాలాంటి వాళ్ళకి వీకెండ్ రాగానే "దో దీవానే ఇస్ షెహర్ మే" అని పాడుకుంటూ కాస్త ఖాళీగా ఉన్న కేఫ్ వెతుక్కుని వెళ్ళి ఓ పుస్తకం పట్టుకుని ప్రశాంతంగా కూర్చుని చదువుకోవడం ఈ మెట్రో జీవితంలో ఒక అదనపు సౌకర్యం. ఎటొచ్చీ ఆయనకు రుచికరమైన సూపు, నాకొక చిక్కని కాఫీ దొరికితే చాలు.

Copyright A Homemaker's Utopia

కూర్చుని కాసేపు సెటిల్ అయ్యాక కొన్ని క్షణాలు చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని కాసేపు కళ్ళతో కాప్చర్ చెయ్యడంతో సరిపోతుంది. ఈరోజు ఇక్కడ మూడు విడివిడి టేబుల్స్ లో లాప్టాప్స్ పెట్టుకుని ఒంటరిగా కూర్చుని పనిచేసుకుంటున్నవాళ్ళు (ఒక స్త్రీ, ఇద్దరు మగవారు) ముగ్గురు కనిపించారు. ముగ్గుర్లో ఒక మేల్ అండ్ ఫిమేల్ పనిచేసుకుంటున్నంతసేపూ చాలా సీరియస్ గా సిగార్స్ ఊదుతూనే ఉన్నారు. మరో టేబుల్ దగ్గర సుమారు ఐదేళ్ళున్న పాపాయిని ఎంగేజ్ చేస్తూ కూర్చున్న ఒక టీనేజ్ కేర్ టేకర్ కనిపించింది. ఆ పాపాయి అమ్మగారు జాబ్ అనుకుంటా, ఆవిడొచ్చేవరకూ పాపాయిని ఆడిస్తూ అక్కడ వెయిట్ చేసింది. మరో టేబుల్ లో నలుగురు, కాలేజీ పిల్లలనుకుంటా, ముగ్గురబ్బాయిలూ, ఒకమ్మాయీ హుషారుగా కబుర్లలో మునిగిపోయి ఉన్నారు. "ఏం పుస్తకం చదువుతున్నారూ ?" అని డిస్టర్బ్ చేస్తూ అడగడానికి దురదృష్టవశాత్తూ ఈరోజు ఎవరూ కనబడలేదు. నలుగురిలో ఏకాంతాన్ని అనుభవిస్తూ నేను ఈ మధ్యే ఆర్డర్ చేసుకున్న సుసాన్ సొంటాగ్ జర్నల్స్ తిరగెయ్యడం మొదలుపెట్టాను. రేపు ఎప్పుడైనా హైదరాబాద్ విడిచి వెళ్ళేటప్పుడు గుర్తుగా నాతో వెంట తీసుకెళ్ళడానికి కొన్ని చలిగాలుల సాయంత్రపు జ్ఞాపకాల్ని పోగుచేసుకోవాలి కదా !! 

ఈ సాయంత్రానికి సొంటాగ్ డార్క్ హ్యూమర్ జతకలిసి మరింత అందమైన అనుభవాన్నిచ్చింది.

* Not only must I summon the courage to be a bad writer - I must dare to be truly unhappy. Desperate. And not save myself, short-circuit the despair.

By refusing to be as unhappy as I truly am, I deprive myself of subjects. I’ve nothing to write about. Every topic burns. (6/19/76,NY) ( Is she trying to prove that all writers are unhappy ? )

* TB : Consumed (dissolved) by passion - passion leads to dissolution of the body. It was tuberculosis but they called it 'Love'. (Sigh !) 

* Beckett found a new subject for the drama :- What am I going to do in the next second ? Weep, take out of my comb, sigh , sit, be silent, tell a joke, die. (He he he)

*Poets self-limited by some actual or mental regionalism, deliberately cultivated - so he / she will be seen to have [created ] his / her "universe". 

Weakness of American poetry- It's anti-intellectual. Great poetry has ideas. ( You are hurting the egos of Eliot clan Susan )