Monday, August 13, 2018

Ursula K.Le Guin on Tolstoy's famous first sentence

చిన్నతనంలో మనకంటే పెద్దవాళ్ళు,గొప్ప వాళ్ళు(?),ప్రముఖులు ఏం చెప్తే అదే సరైనది అనే ఒక భావనలో ఉంటాము,ఇది చాలా సహజం..కానీ సొంతంగా ఆలోచించే పరిపక్వత వచ్చాక ఈ ప్రశ్నించడం అనేది మొదలవుతుంది..రచయిత ఉర్సులా లెగైన్ కూడా దీనికి మినహాయింపు కాదు..ఆవిడ రాసిన 'ది వేవ్ ఇన్ ది మైండ్' (The Wave in the Mind) లో ఒక రచయితగా,పాఠకురాలిగా తన అనుభవాల్ని మనతో పంచుకున్నారు..అందులో భాగంగా టాల్స్టాయ్ మీద రాసిన ఒక వ్యాసం,టాల్స్టాయ్ వీరాభిమానినైన నన్ను ప్రత్యేకం ఆకట్టుకుంది...ఈ 'అభిమానం'తో చిక్కేంటంటే మనం అభిమానించే వాళ్ళని మనం ఏమన్నా పర్వాలేదు గానీ వేరే వాళ్ళు పొరపాటున ఏమన్నా అన్నారా కోపం,బాధా తన్నుకొచ్చేస్తాయి..కానీ ఎంత గొప్ప ఐడియాలజీ అయినా కూడా విమర్శను దాటకుండా వెళ్ళడం దాదాపు అసంభవమేమో కదా !!

Image courtesy Google
ఆ మధ్య 'A Schoolboy's Diary and Other Stories' లో రాబర్ట్ వాల్సర్ రాసిన ఒక వ్యాసంలో  'అన్నా కరెనినా' కథ మీద పరోక్షంగా కొన్ని హాస్యపూరితమైన వ్యంగ్యాస్త్రాలు వదిలారు..కానీ ఆయన వ్యాసంలో ఖచ్చితంగా సీరియస్నెస్ లేదు..మళ్ళీ ఇప్పుడు ఉర్సులా లెగైన్ 'అన్నా కరెనినా' ఓపెనింగ్ లైన్స్ మీద ఒక నిజాయితీతో కూడిన విశ్లేషణ చేశారు.. "Happy families are all alike; every unhappy family is unhappy in its own way." అని  మొదటిసారి అన్నా కరెనినా ఓపెనింగ్ లైన్స్ చదివినప్పుడు అబ్బా ఎంత బాగా చెప్పారు అని ఆ వాక్యాలు రెండు మూడు సార్లు చదువుకున్న గుర్తు..ఈ పుస్తకం చదివినవారికి ఎవరికైనా ఆ వాక్యాలను ప్రశ్నించాలన్న ఆలోచన వస్తుందనుకోను,ఆ వాక్యనిర్మాణం అలాంటిది..ఆ ఓపెనింగ్ లైన్స్ ఒక ప్రపంచ ప్రసిద్ధమైన క్లాసిక్ లో శిలా శాసనాల్లా మిగిలిపోయాయి.

ఉర్సులా లెగైన్ కూడా టాల్స్టాయ్ వీరాభిమానిట..పధ్నాలుగేళ్ళప్పుడు తొలిసారి టాల్స్టాయ్ ని  చదివినా నలభయ్యేళ్ళ వరకూ ఆయనను సహధర్మచారిణి అంత శ్రద్ధగానూ గౌరవించానంటారు. (ఎటొచ్చీ ఆయన manuscripts ని ఒక్కోదాన్నీ ఆరుసార్లు చేత్తో మళ్ళీ కాపీ చెయ్యనప్పటికీ అంటూ :) )
'I used to be too respectful to disagree with Tolstoy' అంటూనే తనలో రహస్యంగా దాగున్న ఫెమినిస్టు ఆయన్ను జడ్జి చేస్తుందంటూ,టాల్స్టాయ్ తో విభేదించడానికి తనకు గల కారణాల్ని విశ్లేషించారు.
Anybody can make a mistake in marriage, of course. But I have an impression that no matter whom he married Tolstoy would have respected her only in certain respects, though he expected her to respect him in all respects. In this respect, I disapprove of Tolstoy; which makes it easier to disagree with him in the first place, and in the second place, to say so.
ఉర్సులా లెగైన్ లాంటి రచయిత్రి కూడా టాల్స్టాయ్ ను తప్పు పట్టడానికి ఒక కారణం కోసం  ఆయన వ్యక్తిగత జీవితంవైపు దృష్టి సారించడం ఒకింత ఆశ్చర్యానికి గురిచేసినా, 'ఆర్టిస్టును ఆర్ట్ నుండి వేరుగా చూడడం ధర్మం' అని మనసుకి ఎంత నచ్చచెప్పుకున్నా, 'The last station' అని టాల్స్టాయ్ పర్సనల్ లైఫ్ ఆధారంగా తీసిన ఒక సినిమా చూసినప్పుడు,నాకు ఆయన మీదున్న అభిమానంలో సగం ఆయన భార్య మీదకు 'జాలి'గా షిఫ్ట్ అయ్యిపోయిందని చెప్పక తప్పదు..ఈ ఆర్టిస్టులు గొప్పవాళ్ళే గానీ వాళ్ళను ప్రక్కనే ఉండి భరించేవాళ్ళు అంతకు వెయ్యి రేట్లు గొప్పవాళ్ళు అనిపిస్తుంది..ఈ ఆర్టిస్టులకి అలా యథేచ్ఛగా వ్యవహరించే హక్కు ఎవరిచ్చారని ఎవరైనా ప్రశ్నిస్తే,వారికుండే 'జీనియస్' ఇస్తుందని చెప్తానని ఉర్సులా లెగైన్ అంటారు..మరి ఆ 'జీనియస్' కి ఆవిడిచ్చే నిర్వచనం ఏంటి అంటే,
I think what I meant by genius was that I thought Tolstoy actually knew what he was talking about—unlike the rest of us.However, at some point, around forty or so, I began to wonder if he really knew what he was talking about any better than anybody else, or if what he knew better than anybody else was how to talk about it. The two things are easily confused.
తనకు అరవై ఏళ్ళు వచ్చాకా టాల్స్టాయ్ తో విభేదించానంటూ ఆవిడ కొన్ని ఆలోచనల్ని మన ముందుంచారు..
*హ్యాపీ ఫామిలీస్ అన్నీ కూడా ఒకేలా ఎలా ఉంటాయి అనేది మొదటి ప్రశ్న
"The enormous cost and complexity of that “happiness,” its dependence upon a whole substructure of sacrifices, repressions, suppressions, choices made or forgone, chances taken or lost, balancings of greater and lesser evils—the tears, the fears, the migraines, the injustices, the censorships, the quarrels, the lies, the angers, the cruelties it involved—is all that to be swept away, brushed under the carpet by the brisk broom of a silly phrase, “a happy family”?"
*Happiness ఒక విలువలేని సాధారణమైన అంశమా అన్నది మరో ప్రశ్న.
*లేక 'Unhappiness' గురించి రాస్తే తప్ప అది ఉత్తమ సాహిత్యం క్రిందకి లెక్కలోకి రాదా అనేది ఇంకో ప్రశ్న.
In order to imply that happiness is easy, shallow, ordinary; a common thing not worth writing a novel about? Whereas unhappiness is complex, deep, difficult to attain, unusual; unique indeed; and so a worthy subject for a great, a unique novelist?
Surely that is a silly idea. But silly or not, it has been imposingly influential among novelists and critics for decades. Many a novelist would wither in shame if the reviewers caught him writing about happy people, families like other families, people like other people; and indeed many critics are keenly on the watch for happiness in novels in order to dismiss it as banal, sentimental, or (in other words) for women.
సంతోషం అంటే ఏంటో,అది దక్కడం ఎంత కష్టమో టాల్స్టాయ్ కు స్పష్టంగా తెలుసు,దాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించగలిగే నేర్పు ఆయనకు దేవుడు ఇచ్చిన వరం..ఆయన రచనలకి ఆ వర్ణనలే అసాధారణమైన అందాన్నిస్తాయి..కానీ ఆ ప్రసిద్ధమైన వాక్యంలో ఆయన ఎందుకు అసత్యాన్ని  ఆశ్రయించారు అనేది అర్ధం కాలేదంటారు ఉర్సులా.
Why he denied his knowledge in the famous sentence, I don’t know. He did a good deal of lying and denying, perhaps more than many lesser novelists do. He had more to lie about; and his cruel theoretical Christianity led him into all kinds of denials of what in his fiction he saw and showed to be true. So maybe he was just showing off. It sounded good. It made a great first sentence. 

Saturday, August 4, 2018

మీరు పుస్తకాలెందుకు చదువుతారు ?

Image courtesy Google

నేను : "మీరు పుస్తకాలు ఎందుకు చదువుతారు ?"
వారు : జ్ఞాన సముపార్జన కోసం..
(ఇంకో ప్రశ్న వేయాల్సిన అవసరం కనపడలేదు నాకు)

వారు : మరి మీరెందుకు చదువుతారు ?
నేను : ఆనందం కోసం...

వారు : మరి పుస్తకాల గురించి రాస్తారు అన్నారు కదా ! వాటికి మనీ పే చేస్తారా ఎవరైనా ?
నేను : లేదండీ..ఇవ్వరు..అదొక హాబీ అంతే..
(ఈసారి ఇంకో ప్రశ్న వెయ్యడం అనవసరమని వారికి తోచింది.. నేను చేసే పని వల్ల ఉపయోగం వారికి కనపడలేదు మరి)

నేను : మీకు సినిమాలు ఇష్టమా ?
వారు : అవును..విపరీతమైన పిచ్చి
నేను : నాక్కూడా.. మరి మీరు మీ జీవితంలో విలువైన రెండున్నర గంటలు కూర్చుని సినిమా చూసినందుకు మీకు థియేటర్ యాజమాన్యం ఎంత పే చేస్తారు ?
వారు : (నన్ను పిచ్చి దాన్ని చూసినట్లు చూసి,పగలబడి నవ్వారు)
నేను : ఇందాక మీరడిగిన ప్రశ్న కి నాక్కూడా అలాగే నవ్వొచ్చిందండీ..
వారు :  ........... ...... ...... ......

మీరు పుస్తకాలెందుకు చదువుతారు ? ఈ ప్రశ్న చాలా సార్లు చర్చకి వచ్చింది..గూగుల్ ప్లస్ లో చాలా సార్లు స్నేహితుల మధ్య ఈ విషయంలో చర్చలు జరిగాయి.. అప్పుడు నన్ను నేను ప్రశ్నించుకునేదాన్నినిజమే నేను ఎందుకు చదువుతాను అని ? దాని వల్ల ఉపయోగం ఏదైనా ఉందా ? అని !!!

సంతోషానికి నిర్వచనాలు మనిషికీ మనిషికీ ఎలా మారతాయో,ఈ చదవడానికి కూడా కారణాలు మనిషికీ మనిషికీ మారతాయి..ఈ ఎందుకు చదువుతారు అనే ప్రశ్న ఒక్కోసారి చాలా టిపికల్ గా,కాంప్లికేటెడ్ గా అనిపిస్తుంది..హెర్మన్ హెస్సే సిద్ధార్థ చదివి సుమారు నాలుగేళ్ళకి పైనే అయ్యిందనుకుంటా...అందులో సిద్ధార్థుడు 'గౌతమ బుద్ధుణ్ణి' కలవడానికి వెళ్ళి,ఆయన చూపించే మార్గం తనకి ఉపయోగం లేదని నిర్ధారించుకుని తన దారి తాను వెతుక్కుంటూ వెళ్ళిపోతాడు..సిద్ధార్థుడి స్నేహితుడు  గోవిందుడు మాత్రం బుద్ధుడి దగ్గర ఉండిపోతాడు..ఇక్కడ సిద్ధార్ధుడు తెలుసుకున్న విషయం ఏంటంటే జీవితపరమార్ధం తెలుసుకునే దిశగా ప్రతి మనిషీ ఒక ప్రత్యేకమైన మార్గంలో నడవాల్సి ఉంటుందనీ,అది గురువునో,మరొకర్నో అనుసరిస్తే జరిగేది కాదనీను...విద్య,దానితో పాటు వచ్చే జ్ఞానం గురువు దగ్గర అభ్యసిస్తే వచ్చేది..కానీ వాటిని మాధ్యమాలుగా చేసుకుని (టూల్స్ గా ఉపయోగించి) జీవితపరమార్ధం తెలుసుకోవడం ఎలా అనేది ఎవరికివారు చెయ్యాల్సిన పని..(Information is not knowledge)..అది గురువుల వద్ద అభ్యసిస్తే వచ్చేది కాదు.ఇదంతా ఎందుకంటే ప్రతి మనిషీ,చేసే ప్రతి పనికీ ఏదో ఒక 'purpose'  (లక్ష్యం అనండి పోనీ) ఉండాలని నియమమేమీ లేదు..ఆ మధ్య ఉర్సులా లెగైన్ కూడా ఒక సందర్భంలో 'నో టైం టు స్పేర్' లో "ఆధునిక సమాజం కాలాన్ని ధనంతో ముడిపెట్టి చూస్తోందనీ,ఇది ఆర్ట్ కి పెద్ద అవరోధమనీ" అంటారు..సంతోషాన్నిచ్చే ఏ పనినీ డబ్బుతో ముడివెయ్యకూడదని ఆవిడ వాదన...ఒక స్ట్రాటజీ,ప్లానింగ్ ప్రకారం చేసేది 'పని' అవుతుంది గానీ 'కళ' కాదు..అందులోనూ సాహిత్యం లాంటివి రూల్స్,స్ట్రాటజీస్,ప్లానింగ్ లాంటి వాటికన్నిటికీ అతీతమైనవి..ఈ లిటరేచర్ అనే మాధ్యమం బాహ్య ప్రపంచాన్ని తెలుసుకోడానికి అనే కంటే మనల్ని మనం తెలుసుకోడానికే ఎక్కువ ఉపయోగపడుతుంది అని నేననుకుంటాను..ఇది నా అనుభవం మాత్రమే..సుభాషిత రత్నకోశంలో ఒక పద్యాన్ని Octavio Paz అనువదించారు,ఈ సందర్భంగా అది గుర్తొచ్చింది..
 రచయితలు కూడా నాకు తెలిసినంతలో ఈ చదవడం అనేదాన్ని ఒక ప్లాన్ ప్రకారం చేసి ఉండరు..చాలా కొద్ది exceptions అన్ని చోట్లా ఉంటాయనుకోండి..పెద్దయ్యాక పెద్ద రచయిత కావాలి కాబట్టి నేను ఇప్పటినుండే చదవడం మొదలు పెడతాను,రాయడం మొదలు పెడతాను అని ఏ గొప్ప ఆర్టిస్ట్ అనుకుని ఉండరు..వారికి స్వతః సిద్ధంగా ఉన్న passion తో పని చెయ్యడం వలన ఆటోమేటిక్ గా వారికి దిశానిర్దేశం జరిగి గమ్యానికి చేరువవుతారేమో.. టాల్స్టాయ్,ఠాగోర్,వైల్డ్ లాంటి వాళ్ళని చదివినప్పుడు జీవితసారాన్ని వడబోసిన ఒక గురువు పాఠం చెప్తుంటే శ్రద్ధగా వాళ్ళ అనుభవాల నుంచి నాకు తెలీనిదేదో తెలుసుకుంటున్న భావన కలుగుతుంది..అదే  Krzhizhanovsky,పెస్సోవా,కామూ,బిల్ వాటర్సన్ లాంటి వాళ్ళు తొలిపరిచయంలోనే ఆప్తుల్లా,సన్నిహితుల్లా అనిపించారు..నా నమ్మకం ప్రకారం రచయితలందరూ conformity ని ఎద్దేవా చేసేవాళ్ళే అయినప్పటికీ,ఈ రెండో రకం గ్రూప్ బొత్తిగా 'misfits' అనిపిస్తుంది..'అందరూ చదివే పుస్తకాలు చదివితే అందరిలాగే ఆలోచిస్తారు' అని అదేదో quote ఉంటుంది..మరి నేను misfit కావడం వల్లనో మరొకటో గానీ మెజారిటీ పాఠకులు ఇష్టపడే పుస్తకాలు నాకు ఎప్పుడూ నచ్చలేదు..అలాగే సమకాలీన సాహిత్యం చదివే ఆసక్తి కూడా తక్కువ..May be I love the company of misfits..అదృష్టవశాత్తూ నాకు ప్రతి చోటా నాలాంటి వాళ్ళు కొందరు తగుల్తుంటారు,అదొక వరం..పుస్తకాలు చదవడం ద్వారా ప్రపంచాన్ని గురించీ,తోటి మనుషుల గురించీ తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఎప్పుడూ లేదు,కానీ నా చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచానికి అతీతమైనదేదో తెలుసుకోవాలనే తపన మాత్రం ఉంది..అదేంటి అనడిగితే నాక్కూడా జవాబు తెలీదు..జవాబు చెప్పకుండా తప్పించుకుంటున్నానంటారా !!! Every sort of indulgence is a form of escape.. :) కానీ ఈ ప్రయాణాన్ని పూర్తి స్థాయిలో ఆస్వాదిస్తున్నానని మాత్రం చెప్పగలను..

ఇంతకీ నేను పుస్తకాలు ఎందుకు చదువుతాను ? పోనీ మీరెందుకు పుస్తకాలు చదువుతారు ???

చాలా కాలం క్రితం రాసుకున్న కొన్ని అక్షరాలతో ఈ పోస్ట్ ముగిస్తాను..

I read...
Some times for pleasure..
Sometimes as an escape..
Sometimes for company..
And among all,just for the love of reading..

I don't read..
To attain wisdom..
To acquire knowledge..
To be a better person..
And among all I don't read because reading is something good...

What I read,
I read good and bad books (?) equally...
I start my day as a blank sheet of paper and everything I read on that day makes a simple pattern on it which becomes 'Me' for that day....And that 'Me' could be anything..

What is 'reading' like,
Reading is like any other simple addiction/obsession..
Sometimes it made me feel better...
Sometimes it made me feel sick...

Friday, August 3, 2018

Yayati : A Classic Tale of Lust - Vishnu Sakharam Khandekar

చాలా కాలం వరకూ పురాణేతిహాసాల్ని 'రూల్ బుక్స్' అనుకునేదాన్ని..హైందవ సమాజంలోని   సంస్కృతీ,సంప్రదాయాలన్నీ అందులో సూత్రాల పునాదులమీదే గుడ్డిగా నిలబడ్డాయని ఒక బలమైన నమ్మకం ఉండేది..ఈ దేశంలో పుట్టినవారందరికీ చిన్నతనం నుండీ రామాయణభారతభాగవతాల్లోని కథలు చిరపరచితమే..ఇంట్లోవాళ్ళు చెప్పగా కొన్నీ,ఆనోటా ఈనోటా కొన్నీ,ఆధ్యాత్మిక ఉపన్యాసాల్లో కొన్నీ నేను కూడా అలాగే విన్నాను..కూలంకషంగా విషయాలు తెలీకపోయినా సుమారు ప్రతి కథా ఎక్కడో అక్కడ విన్నదో,చూసిందో అవ్వడం ఇక్కడ సహజమే అయినా యయాతి విషయానికొచ్చేసరికి ఆ పేరు వినడమే గానీ ఆయన కథ నాకు ఈ పుస్తకం చదివేవరకూ తెలీదు..అర్జునుడూ,కర్ణుడూ లాంటి హీరోలని గ్లోరిఫై చేస్తుకి కథలు చెప్పిన అమ్మనోట యయాతి కథ విన్న గుర్తేదీ లేదు.
Image Courtesy Google
విష్ణు సఖారాం ఖండేకర్ రచనల్లో ప్రముఖంగా వినిపించే పేరు ఈ 'యయాతి'..1960లో సాహిత్య అకాడెమీ అవార్డు,1974 లో జ్ఞానపీఠ్ అవార్డులను గెలుచుకున్న ఈ నవలకు Y.P.కులకర్ణి చేసిన అనువాదం మరాఠీ మూలాన్ని చదువుతున్న అనుభవాన్నిచ్చింది..సుమారు నాలుగొందల ముప్ఫై పేజీల మరాఠీ మాతృకని ఈ ఆంగ్ల అనువాదంలో సగానికి కుదించారు...ఈ నవలని యయాతి,దేవసేన.. క్షమించాలి (బాహుబలి ఎఫెక్ట్ :) ) దేవయాని,శర్మిష్ఠ  ఈ ముగ్గురి దృష్టికోణాలనుంచీ రాశారు..దేవయాని,శర్మిష్ఠ యయాతి భార్యలు కాగా,కచుడు యయాతికి మిత్రుడు...కథలో చాలా పాత్రలున్నప్పటికీ కథనం ముఖ్యంగా యయాతి,దేవయాని,శర్మిష్ఠ,కచుడు-ఈ నలుగురి మధ్యా నడుస్తుంది..కాళిదాసు శకుంతలలో కణ్వ మహర్షి శకుంతలను అత్తవారింటికి పంపుతూ,'యయాతికి శర్మిష్ఠ ఎంత ప్రీతి పాత్రమో నువ్వు నీ భర్తకి అంతటి ప్రీతిపాత్రమవ్వాలి' అని దీవించారుట..మహాభారతంలో ఈ ప్రస్తావన లేనప్పటికీ తాను కాళిదాసుని అనుసరించి ఈ కథకు రూపకల్పన చేశానంటారు ఖండేకర్. 

ఇంద్రుణ్ణి జయించిన తరువాత అగస్త్యుడి ద్వారా శాపగ్రస్తుడైన నహుషుడి రెండో కుమారుడైన యయాతి జీవితం చిత్రంగా ఉంటుంది..నహుషుడు,అతని సంతానం ఎప్పటికీ సుఖంగా ఉండబోరనే శాపాన్ని ఆధారం చేసుకుని ఈ కథ నడుస్తుంది..యయాతి తల్లి ఒక వీరుడైన భర్తకు భార్య అయ్యే క్రమంలో యయాతికి తల్లి ప్రేమను పంచడంలో విఫలమవుతుంది..బాల్యంనుండీ భావుకుడైన యయాతి ఒక రాజుగా మారే క్రమంలో వేటాడడంలో,అస్త్రశస్త్రాల అభ్యాసాల్లో అతని తెలీకుండానే అతనిలోని భావుకుడు కనుమరుగైపోతాడు..తొలిసారి స్త్రీ ప్రేమను బంగారు శిరోజాలు కలిగిన దాసీ అలక ద్వారా రుచి చూస్తాడు కానీ తల్లి అలకను చంపించడం యయాతి మనసు మీద తీవ్రమైన గాయం చేస్తుంది..ఆ గాయం మానేలోపే,ఇంద్రుణ్ణి జయించిన పరాక్రమవంతుడైన తండ్రి నహుషుణ్ణి అంతిమఘడియల్లో చూసిన యయాతి చలించిపోతాడు..అంత సాధించినా తుదిఘడియల్లో అల్పంగా,పసిపిల్లాడిలా రోదిస్తూ మరణాన్ని అంగీకరించలేని తండ్రిని చూసిన యయాతికి మృత్యుభీతి మొదలవుతుంది..ఇంత అందమైన ప్రపంచంలోని సుఖాలన్నిటినీ వదిలి వెళ్ళిపోవాలని ఆలోచన అతన్ని క్షణం నిద్రపోనివ్వదు..కొడుకు మనస్థితి గ్రహించిన యయాతి తల్లి,పెద్ద కుమారుడు యతిలాగే యయాతి కూడా ఎక్కడ సన్యాసిగా మారతాడోననే  భయంతో  అతనికి పెళ్ళి చేస్తే మంచిదన్న ఆలోచనకొస్తుంది..అలకను చంపించిందన్న కారణంగా తల్లి మీద కోపంతో బ్రాహ్మణ స్త్రీ,శుక్రుడి కుమార్తె అయిన దేవయానిని వివాహమాడతాడు యయాతి..తొలిచూపులోనే దేవయాని సౌందర్యానికి దాసోహమని ఆమెను పెళ్ళాడినా,ప్రేమించిన కచుణ్ణి మనసులో ఉంచుకున్న దేవయాని యయాతి కోరుకున్న భార్య కాలేకపోతుంది..మితిమీరిన అహంభావంతో వృషపర్వుడి కుమార్తె అయిన యువరాణి షర్మిష్ఠ ను తన చెలికత్తె గా చేసుకునే దాకా నిద్రపోని పట్టుదల దేవయానిది..తరువాత యయాతి శర్మిష్ఠ ద్వారా తాను కోరుకున్న ప్రేమను పొందినప్పటికీ ఆమెను దేవయానికి భయపడి కుమారుడు పురూతో సహా దూరంగా పంపించేస్తాడు..ఆ తరువాత దేవయాని తనను తాకరాదని శాసించడంతో యయాతి జీవితం కళ్ళేలు లేని గుర్రంలా తయారవుతుంది..మరణ భయం ఒక వైపు,ఒంటరితనం మరోవైపు వెంటాడగా,ఆ స్పృహనుండి తప్పించుకునే మార్గాలు వెతుకుతూ క్రమేపీ భోగలాలసత్వానికి అలవాటుపడతాడు..అశోకవనంలో మద్యం సేవిస్తూ,స్త్రీలతో గడుపుతూ రాజుగా తన బాధ్యతల్ని పూర్తిగా విస్మరిస్తాడు..ఆ తరువాత యయాతి జీవితం ఏమైందనేది మిగతా కథ.

మొగల్ చక్రవర్తి హుమాయూన్ మృత్యుముఖంలో ఉన్నప్పుడు తండ్రి బాబర్ తన ఆయుష్షు కూడా తన కొడుక్కిమ్మని అల్లాను వేడుకున్నాడట..'అలాంటప్పుడు నేను కథ రాయాలంటే బాబర్ గురించి రాయాలి గానీ,కొడుకు యవ్వనాన్ని కోరుకున్న స్వార్ధపరుడైన యయాతి కథ ఎందుకు రాయాలనే' తలంపు వచ్చిందంటారు రచయిత..కానీ 'యయాతి' కథలో సంక్లిష్టత ఈ కథను రాయడానికి పూనుకునేలా చేసిందట..పురాణకథల్ని మూలం చేసుకుని ఫిక్షన్ రాసే రచయితల్లో ప్రధాన పాత్రల్ని వక్రీకరించడానికి అడ్డుపడే సంశయం ద్వితీయ శ్రేణి పాత్రల  రూపకల్పన విషయంలో కొంత స్వేఛ్చను తీసుకుంటుంది..వ్యాసుడి శకుంతలకు,కాళిదాసు శకుంతలకూ ఉన్న తేడా ఆ స్వేఛ్చ ఫలితమేనంటారు ఖండేకర్..అదే విధంగా దేవయాని,శర్మిష్ఠ,కచుడి పాత్రల్లో తన కథకు అనుగుణంగా చాలా మార్పులూ-చేర్పులూ  చేశారు..వీటన్నిటికీ కేంద్రబిందువుగా ఉండే యయాతి పాత్ర నామకః కథానాయకుడే గానీ నిజానికి ఈ కథలో కథానాయకుడు లేడు..యయాతి కచుడు,వీరిద్దరూ రెండు విభిన్న జీవితాలకు ప్రతినిధులు..రాజభోగాలతో కూడిన జీవనం హస్తినాపురానికి రాజుగా యయాతి జీవితమైతే,సన్యాసిగా సర్వసంగ పరిత్యాగి కచుడు..కచుడు తన ధర్మం కోసం నిలబడి,నిస్వార్ధంగా దేవయాని ప్రేమను తిరస్కరించి శుక్రాచార్యుడి నుండి సంజీవినిని(ఒక శ్లోకం) అపహరిస్తాడు..సంజీవిని అంటే మృతుల్ని పురుజ్జీవింపజేసే ఒక మూలిక అని రామాయణంలో చదువుకుంటాం..ఇక్కడ దానికి భిన్నంగా 'సంజీవిని' ఒక శ్లోకం అన్నారు..

అలాగే నహుషుడి కుమారులు యతి,యయాతి ఒకే నాణానికి రెండు వైపులు..స్త్రీ-పురుషులూ,శరీరం-ఆత్మా ఈ రెండూ Yin and Yang లా విడదీయలేనివి..ఈ రెంటిలో ఏ ఒక్కదాన్ని నశింపజేసినా రెండోదాని ఉనికి ఉండదు..యతి ఆత్మను నమ్ముకుని దేహాన్ని ద్వేషిస్తే,యయాతి దేహాన్ని నమ్ముకుని ఆత్మను విస్మరిస్తాడు..భౌతికసుఖాల్ని త్యజించి సన్యాసిగా మారిన యతి (యయాతి అన్న) ఆత్మసాక్షాత్కారం కోసం ఈ ప్రాధమిక సూత్రాన్ని విస్మరించి 'స్త్రీ' ని నశింపజెయ్యనిదే మోక్షమార్గం సాధ్యం కాదనీ భ్రమతో చివరకు మతిచలించి పిచ్చి వాడిలా మారతాడు..అలాగే ఆత్మను పూర్తిగా విస్మరించి దేహవాంఛలకు లొంగిపోయి విలాసాల్లో మునిగి తేలిన యయాతి మరో విధంగా తన కర్తవ్యంలో విఫలమవుతాడు..ఈ రెండు వైరుధ్యాలనూ సమన్వయం చేస్తూ కచుడి పాత్ర (యయాతి స్నేహితుడు/దేవయాని ప్రేమికుడు) నిస్వార్ధ జీవనమే జీవితపరమార్ధమని బోధిస్తుంది..అదే విధంగా దేవయాని తన స్వార్ధం కోసం యయాతిని వివాహం చేసుకుంటే,శర్మిష్ఠ తన రాజ్యం కోసం తన సుఖాన్ని త్యాగం చేసి దేవయానికి దాసీగా వెళ్తుంది..హస్తినాపురాధీశుడిగా,భౌతిక వాంఛల్ని అదుపులో పెట్టుకోలేని బానిసగా,చివరకు తన వృద్ధాప్యాన్ని కొడుక్కి ఇచ్చి అతని యవ్వనాన్ని గ్రహించిన యయాతి ఈనాటి స్వార్ధపూరిత సమాజానికి ప్రతినిధిగా,ఉదాహరణగా కనిపిస్తాడు..కానీ యయాతి  వైఫల్యాల్లో దేవయాని,యయాతి తల్లి కూడా భాగస్వాములుగా కనిపిస్తారు..పురాణ కథల్లో ఉండే ప్రత్యేకత  ఏంటంటే ఇతను నాయకుడూ,ఇతను ప్రతినాయకుడూ అంటూ ఎవరికీ టాగ్స్ తగిలించరు..ఆ పాత్రలూ,వ్యక్తిత్వాల తీరుతెన్నుల్నీ,వాటి పర్యవసానాల్నీ మాత్రమే వివరించి వదిలేస్తారు..ఈ రచనలో కూడా ఖండేకర్ అదే చేశారు..మంచి-చెడు,ధర్మాధర్మాల నిర్ణయం అచ్చంగా పాఠకులకే వదిలేశారు.

పుస్తకం నుండి కొన్ని వాక్యాలు..
The world errs, even realises the errors, but seldom learns from them.

The central theme of all was this: The world is sustained by the struggle for power, lives on rivalry and conflict and strives for sensual pleasure.

‘There is only one abiding happiness in life ... eternal happiness. Worldly pleasures end in unhappiness ... be it the pleasure of touch or sight. The body is man’s greatest enemy. It is the prime duty of man to strive persistently for mastery over the body.

With his hand on my shoulder, he said, ‘Yayati, one day you will be king. You will be a sovereign. You will celebrate a hundred sacrifices. But never forget that it is easier to conquer the world than to master the mind ...’

Once a lovely sweet fruit had a worm in it. He turned to me and said, ‘Prince, life is such. It is sweet and beautiful but no one knows how and when it will be infected.’ He paused in deep thought and recited a verse which said, ‘In life, it is the sweet fruit that is most likely to be infested.

Is knowledge a curse or a blessing bestowed on man? Is youth which comes to all living beings a blessing or a curse? Youth is the first step towards old age. And death is the last step. How can it be youth if it lures old age? It is a terrible curse!

In this world everybody obviously lives for himself. As the roots of the trees and creepers turn to moisture nearby, so do men and women look for support to near relations for their happiness. This is what the world calls love, affection or friendship. In fact, it is only the love of self. If the moisture on one side dries up, the trees and the creepers do not dry up, but their roots look for it elsewhere, be it far or near. They find it, draw it in and so remain fresh.

Yayati, death is as inevitable as it is distasteful to all living beings. That is a part of the routine of all creation, as dramatic and mysterious as birth. As the delicate reddish foliage just appearing on the trees in spring is the play of the power of creation, equally so, is it seen in the faded yellow leaves falling off in autumn. That is just how one must view Death. Sunrise and sunset, summer and winter, light and shade, day and night, woman and man, pleasure and pain, body and soul and life and death are all inseparable pairs. Life manifests itself in such quality. It is with such web and woof, that the Prime Power weaves the fabric of the life and growth of creation.

Only one part of Angiras’ letter was truly touching. That was the tears which came to his eyes while writing about Kacha’s death and words that were disfigured thereby. Tears and the disfigured words! All the rest was preaching, just dry philosophy.

I had heard of the heavenly bliss that crowns the union of lovers. An empty pot reverberates while being filled; but the sound ceases when it is full to the brim. The hearts of lovers are the same; I recalled one poet describing this blessed state with the words — when the hearts are filled with love, there is no room for words.

One whose only thought is for himself, one who is absorbed in oneself, one who looks at the world through one’s eyes alone, indeed one who does not see the world as anything beyond oneself is never able to realise the sensibilities of another; but engaged in self worship, unconsciously turns blind in his/her mind and deaf in his/her heart.

Life is full of numerous conflicting duals. An ascetic does achieve and experience eternal happiness in a condition where duals cease to exist. To realise it he adopts a rigid code of conduct. But this code rests essentially on his acceptance of the fact that conflicting duals do exist. It is only when the soul reveals its existence through the body that it can see the world. If the woman does not bear the child for nine months, how can man be born? How elementary these facts are! The ordinary man accepts them as a part of his life. Being a natural part of creation, he accepts its suzerainty.

Sunday, July 29, 2018

Upstream:Selected Essays - Mary Oliver

. . . in solitude, or in that deserted state when we are surrounded by human beings and yet they sympathise not with us,
we love the flowers, the grass and the waters and the sky.
In the motion of the very leaves of spring in the blue air there is then found a secret correspondence with our heart.-- Shelley, On Love

అంటూ షెల్లీ కవితతో తన పుస్తకాన్ని ఆరంభిస్తారు మేరీ ఆలీవర్..ఆధునిక మానవుడు అంతులేని గమ్యాల దిశగా పరుగులు తీసే ఆరాటంలో  ప్రకృతిలో తానూ ఒక భాగమని మరచిపోయాడు..'ప్రైవసీ' పేరిట మానవసంబంధాల్ని చిన్నచూపు చూస్తూ,మొహంవైపు పరీక్షగా చూడడం,వ్యక్తిగత వివరాలు అడగడం,మనిషి కనపడగానే ఒక పలకరింపు చిరునవ్వు నవ్వడం లాంటి ప్రాథమిక అంశాలు కూడా 'అనాగరికత' గా పరిగణింపబడుతున్న ఈ కాలంలో మానవజీవితంలోని ప్రాధాన్యతల్ని ఈ వ్యాసాల ద్వారా మరోసారి గుర్తు చేసే ప్రయత్నం చేశారు..బ్రెయిన్ పికింగ్స్ లో మేరీ ఆలీవర్ గురించి విరివిగా ప్రచురించిన వ్యాసాలు ఆమె పుస్తకాలు చదవాలనే ఆసక్తిని కలిగించాయి..'Upstream' అనే ఈ పుస్తకంలో ఆవిడ చిన్ననాటినుండీ తన స్వీయానుభావాలను నెమరువేసుకుంటూ ఒక ఆర్టిస్టుగా ఏటికి ఎదురీదిన వైనాన్ని వ్యాసాలుగా రాశారు.
Image Courtesy Google
ప్రకృతితో జీవితాన్ని పెనవేసుకున్న మనిషికి,విషయాలను లోతుగా అనుభూతి చెందే తత్వం సహజంగానే అలవడుతుంది..అది కొరవడిన ఈనాటి కాంక్రీట్ జంగిల్స్ లో 'ఇండివిడ్యువాలిటీ,ఇండిపెండెన్స్' అనే పదాల అర్ధాలను చాలా కన్వీనియెంట్ గా మార్చేసి,'నేనూ,నాదీ' మంత్రాన్ని జపిస్తూ,నాలుగ్గోడలనూ తన బందిఖానాగా మార్చుకున్న మానవుడికి ఈ Upstream పాత ప్రపంచాన్నే కొత్తగా పరిచయం చేస్తుంది..ప్రకృతి పట్లా,సమాజం పట్లా తన బాధ్యతను విస్మరించి ముందుకు వెళ్ళిపోతున్న తరానికి ఈ వ్యాసాలు ఆదర్శవంతమైన,బాధ్యతాయుతమైన జీవన విధానం అవసరాన్ని గుర్తు చేస్తాయి.

Sometimes the desire to be lost again, as long ago, comes over me like a vapor. With growth into adulthood, responsibilities claimed me, so many heavy coats. I didn’t choose them, I don’t fault them, but it took time to reject them. Now in the spring I kneel, I put my face into the packets of violets, the dampness, the freshness, the sense of ever-ness. Something is wrong, I know it, if I don’t keep my attention on eternity. May I be the tiniest nail in the house of the universe, tiny but useful. May I stay forever in the stream. May I look down upon the windflower and the bull thistle and the coreopsis with the greatest respect.

"ప్రకృతి అనేది లేకపోతే నాలో కవిత్వం పుట్టడం సాధ్యం కాదు,మిగతావారెవరికైనా సాధ్యమేమో" For me the door to the woods is the door to the temple.అని నిష్కర్షగా ప్రకృతితో తన అనుబంధాన్ని చాటుకుంటారు ఆలీవర్..నాకు మొదట్నుంచీ ప్రకృతి వర్ణనలూ,యాత్రా విశేషాలు చదవడం పట్ల ఆసక్తి తక్కువ..వాటిని కేవలం అనుభవంలో ఆనందించాలనుకుంటాను..కానీ తొలిసారి ఆలీవర్ నన్ను తన ప్రకృతి వర్ణనలతో పూర్తిగా కట్టి పడేశారు..పెరియార్ అడవిలో గడిపిన వర్షాకాలపు రోజుల్లో ఆమెను చదివిన ప్రభావమో ఏమో!! ఆమె వ్యాసాలు నాకు మరింత అద్భుతంగా తోచాయి..మేరీ ఆలీవర్ తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని అనుక్షణం ఒక విస్మయంతో చూస్తారు..సాలెగూళ్ళ మొదలు,సముద్రపు తాబేళ్ళు,చేపపిల్లలు,గుడ్లగూబలూ,నక్కల విహారాలు ఇవన్నీ ఆమెకు వింతే..ఇవన్నీ ఆమె జీవితంలో భాగమే..ఇలా ప్రకృతితో ముడివడి నడవడం వల్ల మానవజీవితం పరిపుష్టమవుతుందంటారు..ఉరకలు వేసే జలపాతాలూ,సెలయేళ్ళు,అన్ని కాలమాన పరిస్థితులనూ ఎదుర్కోడానికి సర్వసన్నద్ధతను వ్యక్తం చేస్తూ నిశ్శబ్దంగా తమ ఉనికిని చాటుకునే వృక్షరాజాలు,సముద్రపు అలలు,ఆటుపోట్లు,శీతాకాలపు గాలులకు ఆకుల శబ్దాలూ,పున్నమి రాత్రులూ,శరద్,శిశిర,వసంతాలూ,వెచ్చని వేసవి ఉదయాలు,చిక్కని చీకట్లో అడవి అందాలూ,ఇలా ప్రకృతి పరంగా ఆలీవర్ సునిశిత దృష్టిని దాటిపోయే అంశాలేవీ ఉండవు..మనిషి జీవితం ఎక్కడ మొదలయ్యిందో,మనం ఎక్కడనుంచి వచ్చామో మళ్ళీ అదే చోటుకి లాక్కెళ్ళి 'ఇవిగో ఇవీ మీ మూలాలు' అంటూ తాను తిరుగాడిన ప్రదేశాలన్నీ చూపిస్తారు..

I would say that there exist a thousand unbreakable links between each of us and everything else, and that our dignity and our chances are one. The farthest star and the mud at our feet are a family; and there is no decency or sense in honoring one thing, or a few things, and then closing the list. The pine tree, the leopard, the Platte River, and ourselves—we are at risk together, or we are on our way to a sustainable world together. We are each other’s destiny.

'ప్రకృతి'తో స్నేహం అంటే మనుష్య సంచారం లేని ఏకాంత క్షణాలు కాదు ఆలీవర్ కోరుకునేది,ఆవిడ దృష్టిలో మనిషి కూడా ప్రకృతిలో భాగమే..ఆమె కళ్ళతో చూసే రోజువారీ జీవితాలు కూడా మనకు అక్కడక్కడా తారసపడతాయి..అందులో భాగంగా ఒక కార్పెంటర్ గురించి చెప్తారు,రోజంతా పని చేసుకుని ఖాళీ సమయాల్లో తన పుస్తకాల్లో కవితలూ,కథలూ రాసుకుంటూ అతడు గడిపే సంతృప్తికరమైన జీవితాన్ని పరిచయం చేస్తారు..మరోసారి తన స్వస్థలమైన ప్రొవిన్షియల్ టౌన్ లో ఒక దుకాణదారు ఎలా ఉన్నారంటూ, చిరునవ్వుతో పలకరించడం గురించి రాస్తారు..ఈ అంశాలు చూడ్డానికి చాలా స్వల్పంగా కనిపించినా అవి మనిషి జీవితానికి పరిపూర్ణతను చేకూరుస్తాయని ఆలీవర్ నమ్మకం..ఆవిడ కళ్ళతో ఈ ప్రపంచాన్ని ఒక సారి చూస్తే ఆ తరువాత మన చుట్టూ ఉన్న అద్భుతమైన ప్రపంచాన్ని మనమెందుకు విస్మరిస్తున్నామా అని మనల్ని మనం ప్రశ్నించుకుంటాము..

Ohio లోని ఒక ప్రొవిన్షియల్ టౌన్ లో పుట్టి పెరగడం ఆలివర్ ను ప్రకృతితో స్నేహం చేసే దిశగా ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చు..ఈ పుస్తకంలో ఆమెను ఒక కవయిత్రిగా మాత్రమే కాక ఒక రీడర్ గా,సాధారణ వ్యక్తిగా మరింత సన్నిహితంగా చూస్తాము..ఆ క్రమంలో బుట్ట నిండా పుస్తకాలు పెట్టుకుని అడవిలోకి పరిగెత్తి అలసిపోయి,చెట్టు నీడన చేరి వాల్ట్ విట్మన్ ను చదువుకునే చిన్నపిల్ల ఒక చోట  తారసపడితే,మరో చోట కేవలం $3.58 కే తన ఇంటిని  నిర్మించుకునే స్వతంత్రురాలైన యువతి కనిపిస్తుంది..

I learned to build bookshelves and brought books to my room, gathering them around me thickly. I read by day and into the night. I thought about perfectibility, and deism, and adjectives, and clouds, and the foxes. I locked my door, from the inside, and leaped from the roof and went to the woods, by day or darkness.

ఇందులో ముఖ్యంగా నన్ను ఆకట్టుకున్న  అంశాలు ఆమె అభిమాన రచయితలు వాల్ట్ విట్మన్,ఎమెర్సన్,పో ల గురించి రాసిన మూడు సమగ్రమైన వ్యాసాలు..విట్మన్ చిన్నతనం నుండీ పరోక్షంగా ఒక స్నేహితునిలా తన జీవితాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేశారో వివరిస్తూ 'లీవ్స్ ఆఫ్ గ్రాస్' గురించి ఒక మంచి విశ్లేషణ చేశారు..విట్మన్ ను వెంటనే చదవాలనిపించేంత తీక్షణత ఆమె అక్షరాల్లోని ఆరాధనాభావంలో కనిపిస్తుంది..ఒక పాఠకులు కవిత్వాన్ని ఎలా అనుభూతి చెందాలో తెలియజెప్పే వ్యాసం అది..

That his methods are endlessly suggestive rather than demonstrative, and that their main attempt was to move the reader toward response rather than reflection, is perhaps another clue to the origin of Whitman’s power and purpose, and to the weight of the task. If it is true that he experienced a mystical state, or even stood in the singe of powerful mystical suggestion, and James is right, then he was both blessed and burdened—for he could make no adequate report of it. He could only summon, suggest, question, call, and plead. And Leaves of Grass is indeed a sermon, a manifesto, a utopian document, a social contract, a political statement, an invitation, to each of us, to change. All through the poem we feel Whitman’s persuading force, which is his sincerity; and we feel what the poem tries continually to be: the replication of a miracle.

అలాగే పో శైలిని ప్రభావితం చేసిన ఆయన వ్యక్తిగత జీవితంపై దృష్టి సారించారు..పో ను అర్ధం చేసుకోవాలంటే ఆయన వ్యక్తిగత జీవితాన్ని విస్మరించడం కుదరదంటారు..'మనందరం ఒక్కోసారి పో కథల్లో నేరేటర్సే కదా' అంటూ చేసిన విశ్లేషణ,

For are we not all, at times, exactly like Poe’s narrators—beating upon the confining walls of circumstance, the limits of the universe? In spiritual work, with good luck (or grace), we come to accept life’s brevity for ourselves. But the lover that is in each of us—the part of us that adores another person—ah! that is another matter.
In the mystery and the energy of loving, we all view time’s shadow upon the beloved as wretchedly as any of Poe’s narrators. We do not think of it every day, but we never forget it: the beloved shall grow old, or ill, and be taken away finally. No matter how ferociously we fight, how tenderly we love, how bitterly we argue, how pervasively we berate the universe, how cunningly we hide, this is what shall happen. In the wide circles of timelessness, everything material and temporal will fail, including the manifestation of the beloved. In this universe we are given two gifts: the ability to love, and the ability to ask questions. Which are, at the same time, the fires that warm us and the fires that scorch us. This is Poe’s real story. As it is ours.

ఈ వ్యాసాల్లో పాఠకులకూ,రచయితలకూ కూడా ఉపయోగపడే అంశాలతో పాటు మనిషి జీవితంలో సాహిత్యం ప్రాధాన్యతనూ,సృజన అవసరాన్ని గురించీ రాశారు..ఇది పోయెట్రీ,ఫిలాసఫీ,నేచర్ ప్రేమికులు తప్పకుండా చదవాల్సిన పుస్తకం.

సాహిత్యం తెరచే దారుల్ని గురించి రాస్తూ,
The best use of literature bends not toward the narrow and the absolute but to the extravagant and the possible. Answers are no part of it; rather, it is the opinions, the rhapsodic persuasions, the engrafted logics, the clues that are to the mind of the reader the possible keys to his own self-quarrels, his own predicament.

ఎమెర్సన్ రచనల గురించి,
The writing is a pleasure to the ear, and thus a tonic to the heart, at the same time that it strikes the mind.

ఆర్టిస్టులు శ్వాసించే 'ఏకాంతం' గురించి,
For me it was important to be alone; solitude was a prerequisite to being openly and joyfully susceptible and responsive to the world of leaves, light, birdsong, flowers, flowing water. Most of the adult world spoke of such things as opportunities, and materials. To the young these materials are still celestial; for every child the garden is re-created. Then the occlusions begin.

విద్యా,వివేకం రెండు వేర్వేరు పార్శ్వాలు అంటూ,
When I came to a teachable age, I was, as most youngsters are, directed toward the acquisition of knowledge, meaning not so much ideas but demonstrated facts. Education as I knew it was made up of such a preestablished collection of certainties..Knowledge has entertained me and it has shaped me and it has failed me. Something in me still starves.

పుస్తకం నుండి మరికొన్ని,
Outwardly he was calm, reasonable, patient. All his wildness was in his head—such a good place for it!

“Men have called me mad; but the question is not yet settled, whether madness is or is not the loftiest intelligence,” the narrator says in “Eleonora.”

I read my books with diligence, and mounting skill, and gathering certainty. I read the way a person might swim, to save his or her life. I wrote that way too.

You must not ever stop being whimsical.And you must not, ever, give anyone else the responsibility for your life.

Thus the great ones (my great ones, who may not be the same as your great ones) have taught me—to observe with passion, to think with patience, to live always caringly.

Over and over in the butterfly we see the idea of transcendence. In the forest we see not the inert but the aspiring. In water that departs forever and forever returns, we experience eternity.

Monday, July 16, 2018

Fernando Pessoa and Co:Selected Poems - Fernando Pessoa

This is my morality, or metaphysics, or me: passerby of everything, even of my own soul, I belong to nothing, I desire nothing, I am nothing—just an abstract center of impersonal sensations, a fallen sentient mirror reflecting the world’s diversity. I don’t know if I’m happy this way. Nor do I care.- Fernando Pessoa. 


Image Courtesy Google
ఏ కళలోనైనా కళాకారుడికి తన అస్తిత్వాన్ని ప్రపంచానికి చాటాలనే ఆరాటం కనిపిస్తుంది..తనకు శాశ్వతత్వాన్ని ఆపాదించిన ఆ కళారూపంలో తన ఉనికిని చూసుకుని సంబరపడని కళాకారులంటూ ఎవరూ ఉండరేమో..అలాగే ఒక కవి,కవిత్వం ద్వారా తన ఉనికిని ప్రపంచానికి చాటాలని ఆరాటపడతారు..మరి తన ఉనికిని నిరాకరించడమే తన కళగా చేసుకున్న పోర్చుగల్ రచయిత ఫెర్నాండో పెస్సోవా ను గురించి యేమని పరిచయం చెయ్యాలో తెలీడం లేదు.

ఇరవయ్యో శతాబ్దపు ప్రారంభంలోని సాహిత్యంలో రచయితల్లో 'alter egos' వాడకం ఒక ఫ్యాషన్ గా ఉన్న కాలంలో చాలా మంది రచయితలు తమ తమ అస్తిత్వాలకు వివిధ రూపాలనివ్వడం జరిగింది కానీ పెస్సోవా ఈ ఆటను తుదికంటా తీసుకువెళ్ళారు,ఈ శైలిని పెస్సోవా వాడుకున్నట్లు మరెవ్వరు వాడుకోలేదని తన ముందుమాటలో అనువాదకర్త రిచర్డ్ జెనిత్ అభిప్రాయపడతారు...""It is a drama divided into people, instead of into acts"" అంటూ తన కవిత్వమనే రంగస్థలాన్ని తనతో కలిపి నాలుగు పరస్పర విరుద్ధ స్వభావాలు,అస్తిత్వాలు ఉన్న వ్యక్తులుగా విభజించారు పెస్సోవా..ఈ మూడు స్వభావాలు విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ వాటి అస్తిత్వాల్లో పోలికలుంటాయి..వాటన్నిటినీ సమన్వయం చేస్తూ ఈ రచన ద్వారా ఒక వినూత్న ప్రయోగం చేశారు..ఈ విషయంలో తనదైన గుర్తింపుని (?) వదిలేసుకుని ఈయన తన heteronyms కు పేర్లు మాత్రమే కాకుండా విభిన్నమైన వ్యక్తిత్వాలు,మనస్తత్వం,మతం,politics, aesthetics,శరీరాకృతి వంటివాటిని కూడా ఆపాదించారట..ఆ ముగ్గురి గురించీ చెప్తూ,

Alberto Caeiro, considered the Master by the other two, was an ingenuous, unlettered man who lived in the country and had no profession. Ricardo Reis was a doctor and classicist who wrote odes in the style of Horace. Álvaro de Campos, a naval engineer, started out as an exuberant futurist with a Walt Whitmanesque voice, but over time he came to sound more like a mopey existentialist.

పెస్సోవా ఒక సందర్భంలో తను సృష్టించిన పాత్రల గురించి ఆంగ్లంలో రాసిన ఒక వ్యాసంలో ఇలా రాశారట.."Caeiro డిసిప్లిన్ లో విషయాలను యథాతథంగా అనుభూతి చెందడం అయితే,Ricardo Reis డిసిప్లిన్ కాస్త సంక్లిష్టం,ఈయన విషయాలను యధాతథంగా అనుభూతి చెందడమే కాకుండా ,అందులో కొన్ని నిర్దిష్టమైన,ఆదర్శవాద నియమాలను అనుసరించాలంటుంది..Álvaro de Campos ది సరళమైన శైలి,ఆయన కవితల్లో 'అనుభూతి' మాత్రమే కనిపిస్తుంది"..పెస్సోవా కవిత్వం తనను తాను చిన్న చిన్న శకలాల్లా ఛిద్రం చేసుకుని అనంత విశ్వంలోకి విసిరేశాక,ఆ ముక్కలన్నీ తిరిగి అతికించడానికి చేసే ప్రయత్నంలా ఉంటుంది...తాను చూసిన  స్వప్నాల్లో,ఒక్కో స్వప్నానికీ ఒక్కో మనిషికి ప్రాణం పోస్తూ,ఆ కలను ఆ మనిషి చూసినట్లు ఊహించుకునేవారు..తన ఆర్ట్ గురించి ఒక సందర్భంలో ఈ విధంగా రాశారు.."To create I've destroyed myself. I've so externalized myself on the inside that I don't exist there except externally. I'm the empty stage where various actors act out various plays." 

అర్ధాలకూ,ప్రతిపదార్ధాలకూ అతీతమైనది పెస్సోవా ప్రపంచం..
Whenever I look at things and think
about what people think of them,
I laugh like a brook cleanly plashing against a rock.
For the only hidden meaning of things
Is that they have no hidden meaning.
It's the strangest thing of all,
Stranger than all poets’ dreams
And all philosophers’ thoughts,
That things are really what they seem to be
And there’s nothing to understand.
Yes, this is what my senses learned on their own:
Things have no meaning; they exist.
Things are the only hidden meaning of things

ఇక్కడ ముఖ్యంగా చెప్పుకోవాల్సిన విషయం ఒకటుంది...పెస్సోవా ని చదవడంలో నాకు ఒక వింత అనుభవం ఎదురైంది..ఒక కథనో,కవితనో చదివినప్పుడు పాఠకుడు సహజంగా అందులో తనని తాను వెతుక్కుంటాడు..కానీ ఈ కవిత్వం చదువుతున్నంతసేపూ మనం రచయిత 'పెస్సోవా' ని వెతుకుతూనే ఉంటాము..మనకు అందుబాటులో ఉన్న సబ్జెక్టుకు సంబంధించిన ఆబ్జెక్ట్ కనపడకపోయేసరికి మన ఆలోచనల్ని ఎవరివైపు మళ్ళించాలో తెలీక తికమకపడతాం..కవిత్వానికి పునాది నిజాయితీ..కవిత్వంలో నిజాయితీ ఉండాలంటే కవిలో నిజాయితీ ఉండాలి..కానీ పెస్సోవా కవిగా తన ఇన్సిసియారిటీలో చాలా సిన్సియర్ గా ఉంటారు..తనను తాను ఎక్కడా బయటపెట్టుకోకుండా తన అస్థిత్వాన్నీ,ఉనికినీ (fake) పదాల్లో తెలివిగా దాచేసి ఊసరవెల్లి రంగులు మార్చుకున్నట్లు తన ఉనికిని మార్చుకుంటూ ఉంటారు..అస్థిత్వంలోని conformity ని ఇంత తీవ్రంగా నిరాకరించిన రచయిత బహుశా ఈయనేనేమో..ఇది ఈ పుస్తకంలో సిగ్నేచర్ పోయెమ్ అని చెప్పొచ్చు..

AUTOPSYCHOGRAPHY
 The poet is a faker 
Who’s so good at his act 
He even fakes the pain Of pain he feels in fact.
 And those who read his words 
Will feel in what he wrote 
Neither of the pains he has 
But just the one they don’t.
 And so around its track 
This thing called the heart winds, 
A little clockwork train
 To entertain our minds

పెస్సోవా తన (heteronyms) మారు రూపాలకు Alberto Caeiro,Ricardo Reis,Álvaro de Campos అనే పేర్లనిచ్చి తన కవితా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించారు..అందుకే ఈ పుస్తకానికి 'ఫెర్నాండో పెస్సోవా అండ్ కో' అనే పేరు పెట్టారు..ఇక్కడ కనిపించే 'కవి' ఒక్క వ్యక్తి కాదు మరి..పుస్తకాల్లో మనకు పరిచయమైన పెస్సోవా ఒక స్వాప్నికుడు..ఒక కిటికీ ప్రక్కన కూర్చుని,నోట్లో సిగరెట్ తో,నిరంతరం ఏదో స్వప్నావస్థలో ఉన్నట్లు వాస్తవ ప్రపంచానికీ,ఊహా ప్రపంచానికీ మధ్యనుండే ఒక చిన్న ఖాళీలో ఐడెంటిటీ ఇష్యూస్ తో జీవించారు..ఈ రెండు ప్రపంచాలకూ మధ్య ఉండే 'గ్యాప్' తన ఉనికి అని 'The Book of disquiet' లో ఒక చోట అంటారు..ఆ 'గ్యాప్' ను పట్టుకోవడం పాఠకుల తరం కాదు..ఇందులో కూడా అలాంటిదే ఒక కవిత ఉంది..

I’m beginning to know myself.
I don’t exist.I’m the gap between what I’d like to be and what others have made me,
Or half of this gap,
since there’s also life . . .
That’s me. Period.

ఒక కవి తన చుట్టూ ఉండే పరిసరాల్ని,ఆ పరిసరాల తాలూకూ అనుభవాల్నీ మాత్రమే తన కవితల్లో పొందుపరిచారంటే ఆ కవి ప్రపంచానికి ఇవ్వాల్సినంత ఇవ్వట్లేదని పెస్సోవా అభిప్రాయపడతారు..పెస్సోవా కవితల్లో నాకు నచ్చిన మరో విషయం గంభీరమైన పదాడంబరాలు లేకపోవడం..
'The Keeper of Sheep' లోని ఒక కవితలో Alberto Caeiro ,
"నా దృష్టి పొద్దుతిరుగుడు పువ్వంత స్పష్టమైనది..రోడ్డు మీద వెళ్తున్నప్పుడు కుడివైపు,ఎడమ వైపు,ఒక్కోసారి వెనక్కి కూడా చూడటం నాకలవాటు..చూసిన ప్రతి సారీ నేను చూసినది మునుపెన్నడూ చూడనిదే..అప్పుడే పుట్టానని స్పృహ కలిగిన పసిబిడ్డ ఆశ్చర్యంగా ప్రపంచాన్ని కళ్ళు విప్పార్చుకుని చూసినట్లు నేను కూడా ఈ అనంతమైన నూతన ప్రపంచంలోకి అప్పుడే వచ్చినట్లు  చూస్తాను." అంటారు..గతము,భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచన లేకుండా ఆ క్షణాన్ని ఒడిసిపట్టుకుని అనుభూతి చెందడం ఈ కవితలన్నిటిలోనూ కనిపిస్తుంది.
అలాగే మరో చోట "నేను ఒక డైసీ పువ్వులా ఈ ప్రపంచాన్ని చూస్తాను..ఎందుకంటే ఆ పువ్వుని చూస్తాను,కానీ దాని గురించి ఆలోచించను..ఆలోచించడమంటే అర్ధం చేసుకోకపోవడం... ప్రపంచం ఉన్నది మనం దాన్ని చూసి అంగీకరించడానికే గానీ,ఆలోచించడానికి కాదు." అంటారు."నాకు సిద్ధాంతాలు లేవు..ఉన్నవల్లా అనుభూతులే.నేను ప్రకృతి గురించి మాట్లాడితే నాకు ప్రకృతి తెలుసునని కాదు..నేను దాన్ని ప్రేమిస్తాను గనుక.బహుశా అందుకేనేమో ప్రేమలో ఉన్నవారికి తాము ప్రేమించిన వాళ్ళ గురించి ఎప్పటికీ తెలీదు,ఎందుకు ప్రేమిస్తున్నారో,అసలు ప్రేమంటే ఏమిటో కూడా తెలీదు.." అని మరో కవితలో అంటారు..ఇలా దాదాపు పెస్సోవా కవితలన్నీ అనుభూతి ప్రధానంగా ఉంటాయి..ఈ కవితల్లో కవి ఉనికి విశ్వంలో మిణుకుమిణుకు మంటున్న ఒక తారలా,అప్పుడప్పుడూ ఆకాశంలోంచి రాలి పడే ఉల్కలా శాశ్వతత్వం అనేది లేకుండా అలా ఒక్క క్షణం పాఠకుల మస్తిష్కంలో తళుక్కుమని అదృశ్యమైపోతుంది..చాలా కాలం క్రితం మొదలు పెట్టి,అడపాదడపా కొన్ని కవితలు చదివినా,సీరియస్ రీడ్ అని మళ్ళీ ప్రక్కన పెట్టిన ఈ పుస్తకాన్ని ఎట్టకేలకు ముగించాను..అస్తిత్వవాదం ఇష్టపడేవారు తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం ఇది.

పుస్తకం నుండి మరికొన్ని :

దేన్నైనా కంటితో చూసి,ఆలోచనలకతీతంగా అనుభూతి చెందడం అవసరం అంటారాయన...
The only inner meaning of things
Is that they have no inner meaning at all..

మరో చోట ఆ క్షణంలో తప్ప,ఆ క్షణానికి ముందూ,వెనుకా నా ఉనికి లేదు అంటారు..
For me it is immediate reality.I never go beyond immediate reality.There is nothing beyond immediate reality.

అన్నీ నచ్చిన కవితలే అయినా ఈ కవిత ప్రత్యేకం నచ్చింది..
COUNTLESS LIVES INHABIT US
Countless lives inhabit us.
I don’t know, when I think or feel,
Who it is that thinks or feels.
I am merely the place
Where things are thought or felt.
 I have more than just one soul.
There are more I’s than I myself.

I exist, nevertheless,
Indifferent to them all.
I silence them:
I speak.

The crossing urges of what
I feel or do not feel
Struggle in who I am,
but I ignore them.
They dictate nothing
To the I I know:
I write.
-- 13 NOVEMBER 1935

ఉల్లిపొరల్లా తనలోని మనిషిని ఇంతగా విడదీసి చూసిన వ్యక్తిని ఎక్కడా చూళ్ళేదు...
I multiplied myself to feel myself,
To feel myself I had to feel everything,
I overflowed, I did nothing but spill out,
I undressed, I yielded,
And in each corner of my soul there’s an altar to a different god.

మానవత్వంతో మాత్రమే మనిషి మనుగడనీ,తనను మనిషిని చెయ్యమని దేవుణ్ణి ప్రార్ధించడం ఐరనీతో కూడిన ఒక అద్భుతమైన ఘట్టం..
Make me human,
O night, make me helpful and brotherly.
Only humanitarianly can one live.
Only by loving mankind,
actions,the banality of jobs,Only in this way
---alas! —only in this way can one live.
Only this way, O night,
and I can never be this way!

కళ్ళతో చూసినవి మనసు వరకూ వెళ్ళకపోవడం గురించి ఇది వరకూ విని ఉన్నాను.. ఇప్పుడు పెస్సోవా మాటల్లో మరోసారి..తామరాకు మీద నీటి బొట్టు సిద్ధాంతం..
I look at life passing by,
watching without getting involved,
Belonging to it without pulling a gesture out of my pocket
And without noting down what I see to pretend later on that I saw it.

To hell with life!
To have a profession weighs like paid freight on the shoulders,
To have duties stupefies,
To have morals stifles,
And to react against duties and rebel against morals
Lives on the street—a fool.

మూలాలు ఉండేది చెట్లకి మాత్రమేనట..నేను చెట్టును కాదు,నాకు వేర్లు లేవు అనడం బావుంది కదూ !
And who thinks it’s fine not to feel too attached to his homeland,
For I don’t have roots,
I’m not a tree, and so I have no roots. .

నాకు జీవితం అంటే ఇష్టం లేదు..కానీ దాన్ని అనుభూతి చెందడం మాత్రం ఇష్టం అనడం  స్వార్ధంగా లేదూ  !!
As I don’t like life but like to feel it . .

The rage of not containing all this,
not retaining all this,O abstract hunger for things,
impotent libido for moments,
Intellectual orgy of feeling life!

Insane asylums are full of lunatics with certainties!

I’m at a physical and moral standstill: I’d rather not imagine .

To think about nothing
is to fully possess the soul
To think about nothing
Is to intimately live
life's ebb and flow...

If I think for more than a moment
Of my life that’s passing by,I am
 —to my thinking mind
 —A cadaver waiting to die.

Friday, July 6, 2018

14 Stories that Inspired Satyajit Ray - Bhaskar Chattopadhyay

Image courtesy Google
'సత్యజిత్ రే'..ఫలానా అనే పరిచయం అక్కర్లేని వ్యక్తి...ఆయన రాసిన Indigo: Selected Stories చదివి చాలా కాలమైనా,ఇప్పటికీ ఆయన కథల్లో చూపించిన ఫాంటసీ ప్రపంచం నా కళ్ళముందు కదులుతూనే ఉంది..నా వరకూ నాకు రచయితగా రే తెలిసినంత,దర్శకుడిగా తెలీదు..ఒక దర్శకుడిగా సత్యజిత్ రే ప్రతిభ ఏంటో ఆయన సినిమాలు ఒకటీ రెండూ చూసినవారెవరికైనా కూడా సులభంగా తెలుస్తుంది..కానీ ఆ కళాఖండాలను తయారు చెయ్యడం వెనుక ఆయనను ప్రేరేపించిన అంశాలేమిటో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం ఉన్నవారికి ఈ పుస్తకాన్ని ఒక బహుమతిగా ఇచ్చారు రచయిత భాస్కర్ ఛటోపాధ్యాయ్.

నేను J.M.Coetzee 'Youth' చదివే సమయానికి సత్యజిత్ రే 'అపు ట్రయాలజీ' పూర్తిగా చూడలేదు..అందులో అపు సినిమాలో అద్భుతమైన సన్నివేశాల గురించీ,ముఖ్యంగా బాక్గ్రౌండ్ స్కోర్ గురించీ రాశారాయన..సినిమా కంటే ఆ సంగీతం తననెక్కువ ఆకట్టుకుందని చెప్తారు..అప్పటికి చాలా కాలం క్రిందట 'పథేర్ పంచాలి' చూసినా,సత్యజిత్ రే సినిమాను ఆస్వాదించి,అభినందించే పరిపక్వత బహుశా నాలో లేకపోవడం వల్ల కావచ్చు,బిభూతి భూషణ్ పుస్తకం నచ్చినంతగా ఆ సినిమా నన్ను ఆకట్టుకోలేదు..Coetzee ని చదివాక మళ్ళీ అపు ట్రయాలజీ మరోసారి చూశాను..అప్పుడు కలిగిన అనుభవం మాత్రం పూర్తిగా వేరు..'14 Stories that Inspired Satyajit Ray' లో ఒక దర్శకుడిగా ప్రపంచ స్థాయి కీర్తినార్జించిన రే సినిమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చిన కొన్ని కథల్ని ఎంపిక చేసి రచయిత భాస్కర్ ఛటోపాధ్యాయ్ మనకందించారు...సత్యజిత్ రే అభిమానులకు ఈ పుస్తకం,మరోసారి తమ అనుభవాల్ని నెమరువేసుకునే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది.

బెంగాలీ సాహిత్యంతోనూ,వారి సంస్కృతీ సంప్రదాయాలతోను శరత్,టాగోర్ లాంటి వారి రచనల ద్వారా సుపరిచితులైన పాఠకులకు ఈ కథలేవీ కొత్తగా అనిపించవు..ఈ పధ్నాలుగు కథలకూ భాస్కర్ ఛటోపాధ్యాయ్ చేసిన అనువాదాలతో పాటు పుస్తకం చివర్లో Translator's నోట్ ; సత్యజిత్ రే బెంగాలీ నటుడు Chhabi Biswas గురించి రాసిన ఒక వ్యాసం ; షర్మిలా ఠాగోర్ మాటల్లో 'దేవి' సినిమా గురించిన అనుభవాలు ; ధ్రితిమాన్ ఛటర్జీ తో ఇంటర్వ్యూ లాంటివి దర్శకుడు 'సత్యజిత్ రే' గురించి మనకు తెలియని మరిన్ని విషయవిశేషాల్ని తెలియజేస్తాయి..ఇందులో   ఠాగోర్ 'తీన్ కన్యా సిరీస్' లో మూడు కథలూ,సత్యజిత్ రే రాసిన 'అతిథి','పికూస్ డైరీ' అనే రెండు కథలూ మినహాయిస్తే మిగతా కథలన్నీ వేర్వేరు రచయితల నుండి సంగ్రహించినవే..కాగా మున్షీ ప్రేమ్ చంద్ రాసిన రెండు హిందీ కథలు 'సద్గతి (ఓంపురి) ,షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ' తప్ప మిగతావన్నీ బెంగాలీ కథలే.

ఇందులో తొలి కథ 'దేవి' (The Goddess)..19వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో బెంగాలీ సమాజంలో వేళ్ళూనుకుపోయి ఉన్న మూఢ మతఛాందసవాదాలపై ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ్ రాసిన 'దేవి' (The Goddess) కథను షర్మిళా ఠాగోర్ ప్రధాన పాత్రలో నిర్మించారు..ఈ సినిమా షర్మిళా నటజీవితంలో ఒక మైలురాయిగా చెప్పుకోవచ్చు..మరో కథ 'అతిథి' ని రే ముఖ్యంగా పిల్లలు/యువత కోసం రాశానని చెప్తారు..ఆ కథను 'ఆగంతుక్' గా ఉత్పల్ దత్ ప్రధాన పాత్రలో నిర్మించారు..అందులో ఉత్పల్ దత్ నటన ప్రేక్షకులకు చిరస్థాయిగా గుర్తుండిపోయేలా ఉంటుంది..నేను కూడా ఈ కథ చదువుతున్నంతసేపూ ఉత్పల్ దత్ ను ఊహించుకుంటూనే చదివాను..కానీ సత్యజిత్ రే ఇందులో చాలా కథల్ని యథాతథంగా చిత్రించకుండా,సినిమాకు అనుగుణంగా కొన్ని మార్పులు-చేర్పులూ చేశారు..ఉదాహరణకి ఆగంతుక్ సినిమాలో ఒక కీలక సన్నివేశంలో ఉన్న ధ్రితిమాన్ ఛటర్జీ పాత్ర కథలో నిజానికి ఉండదు..ఇలాంటి మార్పులు ఆయన సినిమాల్లో చాలానే ఉన్నాయి..కానీ బెంగాలీ సినిమాలు ముఖ్యంగా సాహిత్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకునే రూపొందుతాయి కాబట్టి,సినిమా కథలే ప్రేక్షకులకు తొలిగా పరిచయమవుతాయి..ముఖ్యంగా 5% ను మించి మూలకథ తెలిసిన ప్రేక్షకులు ఉండరని రచయిత అంటారు.

ఒక కథను రాసినప్పుడు రచయిత ఆలోచనలు,దర్శకుని దృష్టికోణం నుంచి చూసేటప్పుడు రూపాంతరం చెందడం సహజం,అనివార్యం..రచయిత చెప్పాలనుకున్న విషయం,దర్శకుడు ఊహించిన విషయం మధ్యా గ్యాప్ రావడం తప్పనిసరి..కానీ రే సినిమాల్ని పరిశీలిస్తే,ఆయన తన క్రాఫ్టింగ్ తో ఆ గ్యాప్ ను అత్యంత  ప్రతిభావంతంగా చెరిపేస్తారు..అయినప్పటికీ ఈ కథలు చదివినప్పుడు,విజువల్ మీడియానికీ,పుస్తకానికీ ఉన్న తేడా చాలా చోట్ల స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది..
ఉదాహరణకు ఒక కథ రాసేటప్పుడు రచయిత ఒక సంభాషణ గురించి రాస్తున్నప్పుడు తన భావాలకు తగిన మాటలు రాస్తే సరిపోతుంది..అంటే ఇక్కడ ఇమాజినేషన్ ను పూర్తిగా పాఠకులకు వదిలివేసే స్వేఛ్చ రచయితలకు ఉంటుంది..మరి దర్శకుడికి ఆ అవకాశం ఉండదు అంటూ,దర్శకత్వంలోని ఇబ్బందుల గురించి ఈ క్రింది విధంగా రాశారు.

The filmmaker does not have the luxury to leave the character’s description to the imagination of his audience.He has to show a person, her build, her age, her attire, her mental state of mind. His art is, in some sense, that of a more specific projection. And in that sense, telling a story in a cinematic medium is quite different from telling a story through the pages of a book. Both have their own challenges, both present difficulties of varying nature in front of their creators. And what works in one medium may not work in the other.

ఈ కథల్లో 'దేవి','ఆగంతుక్','తీన్ కన్య సిరీస్','పికు','షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ','మహానగర్' లాంటి కొన్ని సినిమాలు నేను చూశాను..ఇవి మెజారిటీ సత్యజిత్ రే అభిమానులకు కూడా సుపరిచితమైనవే..వీటితో పాటు నాకు తెలియని సినిమాలు కూడా చాలానే ఉన్నాయి..ప్రేమేంద్ర మిత్రా రాసిన 'కాపురుష్', తారాశంకర్ బందోపాధ్యాయ్ రాసిన 'జల్ సాగర్',రాజ్ శేఖర్ బసు రాసిన 'పరష్ పత్తర్' లాంటి మరి కొన్ని కథలు చదివాకా ఆ సినిమాలను రే ఎలా తీశారో చూడాలనే ఆసక్తి కలిగింది..మధ్యతరగతివారు తన ప్రేక్షకులని చెప్పుకునే రే సినిమాల్లో(కథల్లో) ఒక సామాన్యుడు సులువుగా ఐడెంటిఫై చేసుకునే అన్ని అంశాలూ పుష్కలంగా ఉంటాయి..మిగతా పుస్తకాలేవైనా ఇలాంటి కథల్ని ఆపకుండా చదువుకుంటూ వెళ్ళిపోవచ్చు..కానీ రే చేతుల్లో కళాఖండాలుగా రూపొందిన ఈ కథల్లో కొన్ని సంఘటనల్ని చదువుతున్నప్పుడు,సత్యజిత్ రే ఈ సందర్భాన్ని ఎలా స్క్రీన్ మీద చూపించారా అనే కుతూహలం మధ్యమధ్య లో అడ్డుపడుతూ త్వరగా పేజీలు తిప్పనివ్వదు..అదృష్టవశాత్తూ యూట్యూబ్ లో ఈ సినిమాలు అన్నీ అందుబాటులో ఉండడం వల్ల,ఏకకాలంలో ఒక్కో కథనీ చదువుతూ,మధ్యలో యూట్యూబ్ లో ఆ సినిమా తాలూకూ కొన్ని ప్రత్యేకమైన దృశ్యాలను చూస్తూ పుస్తకం పూర్తి చేసేసరికి నాకు చాలా సమయం పట్టింది..చాలా ఏళ్ళ క్రిందట చదివిన ఠాగోర్ కథలు మరోసారి రచయిత మాటల్లో అపురూపంగా చదువుకున్నాను..

'సినిమా పుస్తకానికి న్యాయం చెయ్యదు' అనేది జగమెరిగిన సత్యం.అందులోనూ పుస్తకప్రియుల్ని ఈ విషయంలో సంతృప్తి పరచడం అంత తేలికైన విషయం కాదు..కానీ సత్యజిత్ రే సినిమాలకి ఎందుకో ఈ సిద్ధాంతం వర్తించదనిపిస్తుంది..మూలకథను మర్చిపోయేలా చెయ్యగల నైపుణ్యం బహుశా రే కి మాత్రమే సాధ్యమేమో అన్నంతగా ఆయన పాత్రల చిత్రీకరణ ఉంటుంది..స్క్రీన్ ప్లే,బ్యాక్గ్రౌండ్ స్కోర్ ల మీద ఆయనెంత శ్రద్ధ పెడతారంటే,ప్రతి ఫ్రేమ్ లోనూ 'రే మార్కు' స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది..ముఖ్యంగా నాకు ఎంతో ఇష్టమైన 'తీన్ కన్యా'  సిరీస్ లో భాగంగా వ్యవహరించే ఠాగోర్ మూడు కథల్నీ (Monihara,Postmaster,Samapthi ) చదువుతున్నప్పుడు నాకు అసలు ఒరిజినల్ కథ ఇదీ అని గుర్తు రాలేదు..పైపెచ్చు సినిమానే ఒరిజినల్ వెర్షనేమో,ఆ కథలే సినిమా ఆధారంగా రాశారేమో అన్నంత భ్రమలో ప్రేక్షకుల్ని ఉంచేశారు రే..ఇందులో అన్ని కథలూ ఒక ఎత్తైతే,సత్యజిత్ రే తాతగారైన ఉపేంద్ర కిశోర్ రే రాసిన 'Goopy Gyne Bagha Byne' కథ ఒక్కటీ మరొకెత్తు..పిల్లలకు కూడా చాలా నచ్చే ఈ కథ మనల్ని అమాంతం చందమామ కథల కాలం నాటికి తీసుకువెళ్తుంది..

ఠాగోర్ ముగ్గురు స్త్రీల మనస్తత్వాలను విశ్లేషిస్తూ వివిధ దశల్లో స్త్రీ హృదయాన్ని ఆవిష్కరించిన కథల్లో 'మోనీహార' కథ ఇపుడు మరోసారి చదివినప్పుడు ఎందుకో చాలా కొత్తగా అనిపించింది..ఈ కథలో ఠాగోర్ స్త్రీ-పురుషుల మనస్తత్వాలను చిత్రీకరించిన తీరు ఆయన్ను 'స్త్రీ పక్షపాతి' అనడానికి అంగీకరించనివ్వదు..ఈ కథ ఒక్కటీ నాకు సినిమా కంటే కూడా బావుందనిపించింది.

‘A woman strives to acquire the love of her husband. If a man, because of his good nature, doesn’t provide her with that opportunity, then such a couple is doomed. In the new-age mantra of marital life, men have lost their intrinsic, inherent, god-gifted and well-meaning barbarism, and Phanibhushan was no exception. He was not successful in business, and he was a complete failure in his marital life.

At twenty-four, she looked like a fourteen-year-old. Perhaps people who have icy hearts, with no room for love, longing and emotions, are able to stay fresh and beautiful for a long time, without withering away with age.

‘The wife often understands her husband much better than he can ever hope to understand her. But the new-age weak-spirited man of today is a different animal altogether. There are broad, age-old categories under which to classify men—brave, blind, buffoon and so on. But these modern men can’t really be slotted into such categories.

పుస్తకం నుండి మరికొన్ని..

'The Story of a Coward' (కాపురుష్)నుండి,
I hadn’t realized I would begin to feel that she was being too normal with me. We both knew the sun had set. But had the faint hue of the rays clung to the clouds of the west, my sensitive ego would have been satisfied.

'ఆగంతుక్' నుండి,
‘We, on the other hand, have always considered the rooted and settled life as the one true way of life. We can’t afford to run around aimlessly. We need to earn our living, we have responsibilities to shoulder, we have to raise our children. I’m assuming you aren’t married?

He told me that once you take the first step out of your house, the whole world becomes a home to you. And then, you simply stop differentiating between black and white, rich and poor, wild and civilized—everything becomes the same.

'మోనిహారా' నుండి,
Even when one leaves an apparently empty space behind, one really leaves several impressions of one’s love, fond signatures of one’s care, on inanimate, insignificant objects.

'పోస్ట్ మాస్టర్' నుండి,
Oh, the human heart! It keeps hoping against hope. It ignores all logic. It doesn’t learn from mistakes. It overlooks the strongest of evidences and clutches at the faintest of hopes, trying to keep the glimmer of expectation locked within itself. And one day, when that very hope cuts through the heart to drink its blood and escapes, the heart simply looks for some other hope to lean on.

ఠాగోర్ రాసిన 'సమాప్తి' కథలో మృణ్మయి బాల్యం నుండి యవ్వనానికి మారే దశను ఠాగోర్ వర్ణించినట్లు వర్ణించడం ఎవరికీ సాధ్యం !!
Ancient stories talk about highly skilled ironsmiths who are adept at making such sharp swords that if such a sword is used to cut a person in half, he would not even realize it until he is pushed and the two halves fall off. God’s sword was as sharp as that. He had cut through Mrinmoyi’s childhood and youth so swiftly that she hadn’t even realized it, and all it needed was a shove for the two to be separated from each other, leaving her in a dazed and wounded state of mind.

Thursday, June 28, 2018

The Devil - Leo Tolstoy

మళ్ళీ కాస్త తేలికపాటి పుస్తకం ఏదైనా చదువుదామనుకుంటున్నంతలో 'The Art of Novella' సిరీస్ లో భాగంగా ప్రచురించిన టాల్స్టాయ్ 'ది డెవిల్' కంటపడింది..నా వరకూ టాల్స్టాయ్ ని చదవడం ఒక ఉపశమనం..మనసులో ఏ చిన్న అలజడినైనా ఆయన మాటల్తో ఇట్టే మటుమాయం చేసేస్తారు..భారీ ఇంటెలెక్చువల్ స్టఫ్ ని కూడా,అలసిపోయి ఇంటికొచ్చినప్పుడు అమ్మ ఊరడింపులా మార్చెయ్యగల నైపుణ్యం చాలా కొద్ది మందికే ఉంటుంది,అలాంటి వారిలో టాల్స్టాయ్ ఒకరు.
Image Courtesy Google
చిన్నప్పుడు యద్దనపూడి 'సెక్రటరీ' చదివి ఆహా,ఓహో అంటుంటే మా అమ్మగారు,అత్తా కోడూరి కౌసల్యా దేవి 'శాంతి నికేతన్' ఇంకా బావుంటుంది తెలుసా అని చాలా హైప్ క్రియేట్ చేశారు..ఆ పుస్తకం అప్పట్లో నాకు వెంటనే దొరకలేదు..తరువాత చాలా కాలానికి చదివినప్పుడు,"ఏంటి ఈ నస,చదువుకున్నవారై కూడా ఆ అమ్మాయీ,అబ్బాయీ కమ్యూనికేషన్ సరిగ్గా లేకుండా ఆ బాధపడిపోవడమేంటి!" అనిపించింది..నాకు అలా అనిపించడం ఎంత సమంజసమో,మా పెద్దవాళ్ళకి ఆ కథ అంతగా ప్రాణం కావడం కూడా అంతే సమంజసం..ఏ కథైనా అప్పటి కాలమాన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఉండడం సహజం,ముఖ్యంగా ఠాగూర్,శరత్ వంటివారి రచనలు కొన్ని చదివేటప్పుడు ఇలాంటి అనుభవం ఎదురవుతూ ఉంటుంది..టాల్స్టాయ్ రచనల్ని వాటితో పోల్చలేముగానీ ఈ రచన ప్రత్యేకం అటువంటి కోవలోకి వస్తుంది..

యువకుడైన Yevgeny Irtenev తన శారీరక అవసరాల నిమిత్తం Stepanida అనే ఒక రైతు కుటుంబంలోని స్త్రీతో సంబంధం పెట్టుకుంటాడు..ఆమెను తన అవసరాలు తీర్చే సాధనంగా చూస్తాడే తప్ప ఆమెపట్ల అతనికి ఏ భావనా ఉండదు..తరువాత Liza ను ప్రేమించి,పెళ్ళిచేసుకుని సుఖమైన సంసారం జీవితం గడుపుతుంటాడు..సంవత్సరంపాటు అంతా సజావుగానే ఉన్నా,మళ్ళీ ఒక సందర్భంలో Stepanida ఎదురుపడటంతో ఆమెపై లేదనుకున్న వ్యామోహం తిరిగి అతనిలో ప్రవేశిస్తుంది..ఒక వైపు Stepanida పై వాంఛను చంపుకోలేకా,మరోవైపు ఆదర్శవంతమైన వ్యక్తిగా,మంచి భర్తగా,మంచి మనిషిగా సమాజంలో ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న గౌరవాన్ని పోగొట్టుకోలేకా,Yevgeny తనలో తనే మథనపడుతూ ఉంటాడు..గతించినకాలం Stepanida రూపంలో కళ్ళెదురుగా వచ్చి అతని ఆలోచనలు పూర్తిగా అదుపు తప్పుతాయి..Stepanida ఆలోచనలను మనసులో నింపుకుని ఒక గృహస్థుగా పాపం చేస్తున్నాననే భావన Yevgeny లో రోజురోజుకీ పెరిగిపోతుంటుంది...అపరాధభావన పూర్తిగా వశపరుచుకోగా,Yevgeny చివరకు ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటాడు..ఆ ముగింపు ఏంటనేది మిగతా కథ..మొదట ఇచ్చిన ముగింపును మారుస్తూ,ఈ కథకి కొంతకాలం తరువాత మరో ముగింపునిచ్చారు టాల్స్టాయ్.

కథలు టైమ్ ట్రావెల్ చేయిస్తాయంటారు..కానీ కొన్ని కథల విషయంలో టైమ్ ట్రావెల్ చేసే సంసిద్ధత,ముందుగా పాఠకుల్లో ఉండాలి..టాల్స్టాయ్,ఠాగోర్ లాంటి వారిని చదివినప్పుడు ఆ సంసిద్ధత మరింత అవసరం..ఈ నవలికని కేవలం ఒక మగవాడి 'సెక్సువల్ ఎమోషన్స్' దృష్టికోణం నుంచి మాత్రమే చూస్తే,టాల్స్టాయ్ ని అర్ధం చేసుకునే పరిపక్వత ఇంకా రాలేదంటాను..ఉదాహరణకి అన్నాకరీనినా లో కూడా ఇలాంటి ఒక కాన్సెప్ట్ నే తీసుకున్నారు..Yevgeny కథని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే ఇందులో అంతర్లీనంగా అద్భుతమైన సైకోఅనాలిసిస్ కనపడుతుంది..మనిషి జీవితమంతా అదుపుతప్పే కోరికల్ని అణుచుకుని,సమాజం ఆమోదించే నియమాల మధ్య సౌకర్యవంతంగా ఇమిడిపోయే దిశగా చేసే సాధనలోనే గడిచిపోతుంది..ఇక్కడ Stepanida పాత్ర,మనిషిలో మోహానికి ఒక ప్రతినిధి మాత్రమే..Yevgeny చివరకు వచ్చేసరికి ఈ నరకయాతన తట్టుకోలేక ఆత్మహత్య చేసుకోవడం మొదటి ముగింపైతే,రెండో ముగింపులో తనను వ్యామోహంలో ముంచేసిన Stepanida ను దోషిగా భావించి ఆమెను చంపి,శిక్షననుభవించి తిరిగివచ్చి,తాగుడుకు బానిసవ్వడం రెండో ముగింపు..

And indeed, if Yevgeny Irtenev was mentally deranged when he committed this crime, then everyone is similarly insane. The most mentally deranged people are certainly those who see in others indications of insanity they do not notice in themselves.

అంటూ ఈ రెండు ముగింపుల్లో అసలు 'డెవిల్' ఎక్కడుందనేది పాఠకుల్నే తేల్చుకోమంటారు టాల్స్టాయ్.